Vorstkam

Betekenis

Een vorstkam is een decoratief hekwerk dat op de nok (vorst, nokvorst) van een dak wordt aangebracht, soms ook langs de daklijst of op een luchtboog. Het element is voornamelijk sierend en vaak bedoeld als statussymbool; het ornament werkt mee door de rustige herhaling van eenzelfde vorm. Materialen zijn doorgaans metaal of keramiek (terracotta), waarbij metaal vaak smeed- of gietijzer, soms zink of lood is.

Toepassing

De vorstkam wordt gebruikt als decoratief dakdetail.

Op de nok van woonhuizen, kerken en andere gebouwen
Langs de daklijst of op een luchtboog als afwerking
In combinatie met metalen nokvorsten, vaak in gietijzer
Bij keramische nokvorsten: onderdelen van de kam in speciale gleuven van de nokpan plaatsen

Aandachtspunten

Materiaal bepaalt vormgeving en kwetsbaarheid van de vorstkam.
Keramische elementen kunnen specifieke montagegleuven in de nokpan vereisen.
Smeedijzer geeft vaak fijn, opengewerkt ornament; gietijzer en keramiek leiden tot minder fragiele, massievere vormen.
Loden vorstkammen worden toegepast bij loden nokvorsten.
Vanaf het einde van de 19e eeuw nam het gebruik van gietijzeren vorstkammen sterk toe, vooral bij metalen nokken.

Materialen / uitvoeringsvormen

Keramiek (terracotta), soms geglazuurd: geeft robuuste maar minder fijn gedetailleerde vormen.
Smeedijzer: dunne banen en opengewerkte, fijnere ornamenten.
Gietijzer: massievere, niet te fragiele vormen; populair vanaf late 19e eeuw.
Zink en lood: toegepast bij specifieke dakconfiguraties; loden vorstkammen passen goed bij loden nokvorsten.
Vormmotieven variëren, bijvoorbeeld Franse lelie of palmet, en zijn mede afhankelijk van het gekozen materiaal.

Documentatie en etymologie

Beschikbare brochures bevatten maatvoering voor keramische vorstkammen (bijv. fabrieksbrochures).
Crête is het Franse woord voor bergkam.
Het woord dakkammen bestaat ook als werkwoord in de rietdekkerspraktijk: het 'kammen' van een rieten dak verwijst naar het handmatig verwijderen van vuil en mossen tussen rietstengels.