Wartel
Een wartel is een verbindingsstuk dat draaien of spannen tussen onderdelen mogelijk maakt, bijvoorbeeld als draaibaar oog, spanwartel of klemstuk voor slangen.
Betekenis
Een wartel is een verbindingsstuk met een draaibare schalm of een klemmend deel, zodat het eraan verbonden onderdeel kan draaien of gespannen worden. De term omvat zowel draaibare ogen met schalm als spanwartels (turnbuckles), spanmoeren met haken of ogen, en klemende doorvoeren voor buizen of slangen.
Toepassing
De wartel wordt toegepast waar rotatie of het aanbrengen van spankracht nodig is.
- Als draaibaar oog om een verbonden deel vrij te laten draaien.
- Als spanwartel tussen twee trekstangen om deze te spannen.
- Als spanmoer met haken of ogen voor het spannen van staaldraden (bijv. tuinhek).
- Als klem- of aansluitstuk bij doorvoeren voor buizen of bij tuinslangen en kraantjes.
Aandachtspunten
- Draairichting van de schroefdraad aan de beide zijden van een spanwartel is tegengesteld, zodat aandraaien beide stangen aantrekt.
- Bij aandraaien komen de uiteinden van de verbonden stangen meer naar elkaar toe binnen het open gebied van de wartel.
- Een eraan verbonden onderdeel kan zelf ook weer een wartel zijn, waardoor onderdelen onafhankelijk kunnen draaien.
- Wartels worden veel gebruikt bij het bevestigen van hulpstukken aan slangen en bij het plaatsen van een kraantje in een leiding.
Typen / uitvoeringen
- Draaibaar oog met schalm: een oog met een draaibare mantel zodat het aangesloten onderdeel kan draaien.
- Spanwartel (turnbuckle): verbindingsstuk tussen twee trekstangen met tegengestelde draairichtingen van de schroefdraad.
- Spanmoer met haken/ogen: uitvoeringen met haken of ogen om staaldraden of vergelijkbare elementen te spannen.
- Klemend doorvoerstuk voor buizen/kabels: wartelvormige klemring gebruikt bij tuinslangen en kraanmontage.