Wervel

Betekenis

Een wervel is een draaischijfje waarmee een raam, deur of hor wordt vastgezet, of een meestal ijzeren uitsteeksel om een vensterluik vast te klemmen. De term omsluit zowel eenvoudige sluitplaatjes voor horren als bevestigingspunten voor luiken.

Toepassing

De wervel wordt toegepast om bewegende of uitneembare elementen vast te zetten.

• Bij een scharnierende hor: doorgaans één of twee wervels.
• Bij een vastzittende hor: minimaal vier wervels, aan elke zijde één.
• Als luikwervel: uitsteeksel om een vensterluik vast te zetten.
• Voor het vastzetten van ramen en deuren in diverse uitvoeringen.

Aandachtspunten

• Materiaal: wervels zijn meestal van ijzer; er bestaan ook messing uitvoeringen en verende varianten.
• Aantal: het benodigde aantal wervels hangt af van de uitvoering (scharnierend versus vastzittend).
• Plaatsing: een scharnierende hor valt bijna altijd op de dag.
• Vorm: wervels variëren van eenvoudige draaischijfjes tot luikwervels met specifieke koppen.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Eenvoudige wervel voor een hor.
• Luikwervel met herderinnekopje.
• Elegante, verende messing raamwervel.
• Meestal uitgevoerd in ijzer: ook beschikbare verende of decoratieve (messing) varianten.

Herkomst / etymologie

De term komt van het oudwerkwoord werven (draaien). In het Middelnederlands werd wervel al gebruikt voor uiteenlopende draaiende zaken (bijv. grendel, scharnier, draaikolk, schedel). Het achtervoegsel -el duidt op voorwerpen of gereedschap.

Verschil met scharnier

De wervel wordt als begrip vergeleken met het scharnier; de aanduiding benadrukt de specifieke functie als sluit- of vergrendelingsschijfje of als uitsteeksel om vast te zetten.