Akroterion

Betekenis

Een akroterion is in de klassieke Griekse en Romeinse bouwkunst zowel het voetstuk (de sokkel) als het beeldhouwwerk dat bovenop een fronton en op de hoekpunten daarvan staat. De Latijnse variant van het woord is acroterium, afgeleid van termen voor top of uiteinde. Oorspronkelijk was een akroterion vaak een beschilderde halve schijf; later kwamen plantenmotieven, urnen, kleine beeldjes of zelfs forse beeldengroepen voor.

Toepassing

Het akroterion komt voor in de klassieke tempelarchitectuur en in latere vergankelijke en moderne toepassingen.

• Op de top (centraal) van het fronton van Griekse en Romeinse tempels.
• Op de buitenhoeken van het fronton als hoekornament (akroteria angularia).
• Op frontons van grafmonumenten in recenter gebruik.
• Als decoratieve kwinkslag toegepast op dakvorsten of windveren.

Aandachtspunten

• Onderscheid maken tussen het voetstuk (sokkel) en het beeldhouwwerk zelf: beide worden als akroterion aangeduid.
• Veel oorspronkelijke akroteria zijn in de loop der tijd verdwenen.
• Als plantenmotief werden vaak een palmet of kamperfoelie gebruikt; andere vormen waren vazen, kopjes met palmornamenten of dieren zoals leeuwen.
• Moderne akroteria variëren in formaat; voorbeelden tonen ook uitvoeringen van ongeveer 1 meter hoog.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Oorspronkelijk uitgevoerd in aardewerk (terracotta).
• Later meestal in marmer vervaardigd.
• Motieven varieerden van beschilderde halfronde schijven tot plantenmotieven, urnen en figuratieve beeldhouwwerken.

Typen / benamingen

• Akroteria angularia: akroteria op de buitenhoeken van het fronton; de term angularia is afgeleid van het Latijnse angular (hoekig), zelf van angulus (hoek).
• Latijnse en alternatieve schrijfwijzen: acroterium; ook gespeld als acroterie of acroterium (met c); meervoudsvormen akroteria en acroteria.