Arabesk

Betekenis

Een arabesk is een decoratief element bestaande uit sierlijke gebogen lijnen waaruit stengels, bloemen en bladeren ontspringen. Kenmerkend zijn de sierlijkheid, een zichtbare grondlijn waaruit de andere elementen voortkomen en een vrijwel volledige invulling van het vlak. Oorspronkelijk is de arabesk louter figuratief; menselijke en dierlijke figuren werden niet afgebeeld.

Toepassing

De arabesk komt voor in uiteenlopende ornamentale toepassingen.

• Arabische decoraties en islamitische ornamentiek
• Renaissance-decoratie in architectuur en toegepaste kunsten
• Oosterse kunst, waar het ook symbolische betekenis draagt

Aandachtspunten

• Behoud van sierlijke, vloeiende lijnen voor het karakteristieke uiterlijk.
• Handhaaf een duidelijke grondlijn als uitgangspunt van het motief.
• Streef naar bijna volledige vlakvulling om het decoratieve effect te bereiken.
• Vermijd menselijke en dierlijke voorstellingen bij traditionele arabesken.

Herkomst en naam

De term is ontleend aan het Franse arabesque (letterlijk "op z'n Arabisch"), oorspronkelijk via het Italiaanse arabesco. Het motief komt vaak voor in Arabische decoraties, maar de oorsprong wordt ook in de Griekse cultuur gezocht. In het huidige Frans is arabique in gebruik ter vervanging van arabesque.

Symboliek

In de oosterse kunst fungeert de arabesk als visueel symbool voor de moeilijke tocht naar volledige zuiverheid.

Verschil met moresk

• Moresk: een verwant siermotief dat door de Moren naar Spanje werd gebracht.
• Abstractiegraad: de moresk is meer abstract en rechtlijnig, terwijl de arabesk sierlijker en organischer van vorm is.
• Motieven: beide tonen ranken en bladeren, maar stijl en lijnvoering verschillen.

Vergelijking

• Meander: verwant als decoratief motief; zie ook meander.
• Horror vacui: gerelateerd begrip in de decoratieve traditie; zie ook horror vacui.