Horror vacui

Horror vacui is een stijlprincipe waarbij een vlak of oppervlak vrijwel volledig wordt gevuld met ornamenten, motieven en geometrische vormen.

Betekenis

Horror vacui (Latijn voor "angst voor het lege") beschrijft in de kunst en architectuur het verschijnsel dat bijna elk plekje van een vlak of sculptuur is gevuld met geometrische figuren, bladen, ornamenten en andere motieven. Daarnaast is horror vacui tot de 17e eeuw ook de natuurkundige theorie geweest dat de natuur het luchtledige schuwt en dit probeert op te heffen, een verklaring die onder meer de werking van pompen probeerde te verklaren.

Toepassing

Horror vacui komt voor in diverse culturen en materialen.

  • Toepassen op koepels van moskeeën, houten panelen en interieurs.
  • Uitvoeren als geschilderde, gesneden, gehakte of gestucte decoratie.
  • Voorkomen in oosterse islamitische kunst, vaak met geometrische en geabstraheerde motieven.
  • Ook aanwezig in christelijke kerkelijke kunst, bijvoorbeeld in voorbeelden uit katholieke en anglicaanse tradities.

Aandachtspunten

  • Vereisen van bewuste tijdsinvestering: kunstenaars nemen doorgaans tijd om zorgvuldig en constant te werken.
  • Noodzaak van proportionele samenhang: de versieringen zijn vaak doordacht en proportioneel opgezet.
  • Culturele motivatie: het loslaten van figuratieve weergave in sommige tradities past bij een abstracte religieuze filosofie.
  • Interpretatieverschil: leegte kan worden gezien als onvoldoende inspanning, terwijl gevulde vlakken een doelbewuste versiering tonen.

Materialen / uitvoeringsvormen

  • Schilderwerk, houtbewerking (gesneden/gehakt) en stucwerk komen in voorbeelden voor.
  • Toegepast op architecturale elementen zoals plafonds, gewelven en portalen; concrete voorbeelden omvatten onder meer waaiergewelven en portalen in Europese kerken.

Historiek

  • Kunsthistorisch is horror vacui vooral een verschijnsel in met name islamitische ornamentiek en in enkele christelijke tradities.
  • In de natuurkunde verwees de term tot circa de 17e eeuw naar de theorie dat natuur het vacuüm vermijdt, gebruikt bij het verklaren van instrumenten zoals pompen.

Vergelijkbare begrippen

  • jali: geperforeerd steen- of houtornament in Zuid-Aziatische architectuur.
  • muqarna: decoratief stalactietachtig element in islamitische architectuur.
  • geometrische-figuren-in-islamitische-kunst: verwante thematiek van patroonvorming en abstractie.

Gerelateerde termen

Jali Muqarna

Ook interessant

Apsidiool Een apsidiool is een kleine apsis; meerdere apsidiolen samen worden straalkapellen genoemd. Apsis De apsis is de nisvormige, halfronde of veelhoekige afsluiting van het koor, schip of een zijbeuk van een kerk. Apsiskalot Een apsiskalot is een bolvormig gewelf dat de achterste apsis van een kerkruimte afsluit, meestal als halve koepel. Arabesk Een arabesk is een decoratief motief van sierlijke gebogen lijnen met ranken en bladwerk dat bijna volledige vlakvulling nastreeft.