Basilica

Betekenis

Een basilica is in de Romeinse tijd een groot stenen, rechthoekig gebouw met een houten kapconstructie en twee of meer evenwijdige zuilenrijen. De zuilenrijen verdeelden het interieur in een brede middenbeuk en smallere zijbeuken; de middenbeuk is hoger en van vensters voorzien.

Toepassing

De basilica diende voor uiteenlopende openbare functies.

• Dienen als marktplaats en handelsruimte.
• Fungeren als podium voor rechtspraak, met de rechter op een tribunaal in de exedra.
• Soms later in gebruik genomen als katholieke kerk.
• Meestal gelegen aan een forum (basilica forense).

Aandachtspunten

• Zorg voor een hogere middenbeuk met vensters om daglicht in het hoofdgedeelte te brengen.
• Voorzie meerdere zuilenrijen om de middenbeuk van de zijbeuken te scheiden.
• Houd rekening met een exedra (halfronde uitbouw) aan één korte zijde, waaruit later de apsis ontstond.
• Ingang bevindt zich gewoonlijk aan de andere korte zijde.
• Het meervoud van basilica is gelijk aan het enkelvoud.

Vorm en onderdelen

• Zuilenrijen: twee of meer evenwijdige rijen die het interieur opdelen.
• Middenbeuk en zijbeuken: de middenbeuk is hoger dan de zijbeuken.
• Dak en plafond: houten kapconstructie; plafond van de middenbeuk meestal vlak en soms voorzien van cassetten.
• Exedra: halfronde uitbouw aan het uiteinde, vaak met het tribunaal; ontwikkelde later de apsis.

Herkomst en terminologie

Het woord basilica is ontleend aan het Franse basilique, via het Latijnse basilica en het Griekse basilikè stoa (koninklijke zuilengalerij). Basilica wordt ook aangeduid als basilica forense (gelegen bij het forum) of basilica civile (wegens publieke functies). Het woord tribunaal is afgeleid van tribune, dat teruggaat op tribus, hoofd van een stam.

Verschil met basiliek

De term basiliek is verwant en ontstond uit de evolutie van de Romeinse basilica; basilieken verwijzen vaak naar latere kerken die uit het basilicale gebouwtype zijn voortgekomen.