Exedra

Betekenis

Een exedra is een diepe nis of halfronde ruimte uit de Griekse en Romeinse oudheid die diende als zit- en gespreksplaats of als architectonische afsluiting (apsis). De ruimte bevatte vaak een stenen bank en een halfronde exedra werd veelal overwelfd door een halve koepel.

Toepassing

De exedra komt voor in diverse contexten binnen de klassieke bouwkunst:

• In Griekse huizen als salon met afbeeldingen.
• In Romeinse domus gelegen bij de peristyle, meestal ver van de ingang voor een rustiger plaats in het huis.
• Als apart gebouwtje bij publieke plaatsen zoals een forum.
• In kerk- en halgebouwen (bijv. basilica) als apsis in een wand.
• In Engelstalige contexten ook gebruikt voor een gebogen bank met een hoge rug.

Aandachtspunten

• Zitplaats: veel exedrae bevatten een vaste, vaak stenen bank.
• Vorm: halfronde exedrae worden dikwijls overwelfd door een halve koepel.
• Locatie: in de Romeinse domus situeerde de exedra zich bij de peristyle, ver van de ingang.
• Constructievariant: soms voorzien van een hypocaustum onder de nisvormige uitbouw voor vloerverwarming.
• Typologie: de exedra kan zowel een nis in een wand zijn als een apart losstaand bouwwerk.

Etymologie

Het woord exedra komt via het Latijn van het Griekse exedra, samengesteld uit ex (uit) en hedra (zitplaats), met de betekenis van in- of uitspringende ruimte voor ontvangsten of voordrachten.