Forum

Betekenis

Een forum is oorspronkelijk een openbaar plein in een Romeinse stad dat fungeerde als marktplaats en zich ontwikkelde tot religieus, cultureel en politiek centrum. In latere betekenis duidt forum ook op een bijeenkomst of op een groep deskundigen, en in de architectuur op de door het tijdschrift Forum geassocieerde groep ontwerpers.

Toepassing

Forum komt voor in historische en culturele contexten en als aanduiding voor samenkomsten of groepen.

• Als marktplaats en handelsplein in Romeinse steden.
• Als locatie voor religieuze en politieke activiteiten en maatschappelijke bijeenkomsten.
• Als plaats waar rechtspraak plaatsvond, bijvoorbeeld in de basilica aan het plein.
• Als aanduiding voor bijeenkomsten of panels van deskundigen.
• Als naam van de Forum-groep, een groep architecten verbonden aan het tijdschrift Forum.

Aandachtspunten

• Oorsprong: het woord komt uit het Latijn en is verwant aan foris, foras en fores (buiten, naar buiten, deur).
• Historische voorbeelden: restanten van het Forum Romanum en het Forum Boarium met de ronde tempel van Hercules Invictus.
• Vergelijking: verwant aan begrippen uit andere tradities zoals agora en stoa.
• Meervoudige betekenis: let op context om te onderscheiden of het om het plein, een bijeenkomst of de architectengroep gaat.

Forum als Romeins plein

Het forum ontwikkelde zich vanuit een marktplaats tot het religieuze, culturele en politieke hart van een Romeinse stad. Op een forum werd handel gedreven en vonden officiële functies plaats; rechtspraak kon plaatsvinden in de basilica die bij het plein hoorde. Bekende locaties zijn het Forum Romanum en het Forum Boarium.

Forum-groep (architectuur)

De Forum-groep is de naam van een groep architecten die hun aanduiding ontleenden aan het tijdschrift Forum; onder de geassocieerde architecten waren onder meer Jaap Bakema en Aldo van Eyck, die ook betrokken waren bij Team 10.

Kenmerken en doelstellingen

• Opnemen van de minimum-woonomstandigheden van vooroorlogse CIAM als standaard voor sociale woningbouw.
• Gebruik van uiteenlopende woonbeelden: rijtjeshuizen, blokjes flats en hoogbouwblokken.
• Streven naar meer levendigheid en afwisseling in nieuwbouw, met nadruk op menselijke schaal.
• Pleiten voor meer fantasie in vormgeving: verspringende woningen, terrassen voor privacy, grotere balkons en ruimtelijke overgangen van binnen naar buiten.
• Tegen strikte scheiding van wonen, werken en verkeer; streven naar 'leef-steden' in plaats van slaapsteden.

Voorbeeldwerk (Aldo van Eyck)

• Burgerweeshuis Amsterdam (1955): paviljoenachtig ontwerp, nooit meer dan twee bouwlagen.
• Opzet: raster van kolommen en dragende muren van metselwerk met balken boven glaspuien; dak samengesteld uit kleine en grote koepels van beton.
• Architecturale principes: menselijke maat, integratie van binnenplaatsen en binnenstraten, verwerking van tegenstellingen zoals veelheid/eendheid en individueel/gemeenschap.
• Stijlkenmerken: collage van klassieke bouwelementen in moderne architectuur; gebruik van beton en steen zonder afwerking (brutalistisch element).
• Opmerking: in sommige ontwerpen ontbraken grotere herkenningspunten zoals torens, wat een gevoel van doolhof kon geven.