Bouwfragment

Een bouwfragment is een bouwelement dat bij sloop of restauratie bewaard wordt vanwege esthetische of cultuurhistorische waarde.

Betekenis

Een bouwfragment is een bouwelement dat bij sloop of restauratie behoudenswaard wordt geacht vanwege een fraai bouwdeel of cultuurhistorische waarde. Dergelijke fragmenten variëren van decoratieve onderdelen tot echte beeldhouwwerken, waarbij het laatste ook wel bouwsculptuur wordt genoemd.

Toepassing

Bouwfragmenten komen voor in situaties rond behoud, opslag en hergebruik.

  • Bewaren bij sloop of restauratie van gebouwen
  • Hergebruiken in nieuwbouw of restauratie, bij voorkeur zichtbaar en degelijk ingebouwd aan gevels
  • Opslaan in depots van overheden of instellingen
  • Tentoonstellen of bewaren in musea, particuliere collecties of bij leveranciers en antiquairs

Aandachtspunten

  • Een groot deel van geredde bouwfragmenten belandt in depots en ziet daar zelden het daglicht.
  • Opslag in depots kost waarschijnlijk meer dan herplaatsing, ondanks extra administratieve handelingen bij hergebruik.
  • Plaatsing uitsluitend in of aan de gevel maakt controle en behoud beter mogelijk.
  • Hergebruik komt vooral voor bij uitzonderlijke museale of cultuurhistorische waarde en blijft een bijzonderheid.

Voorbeelden

  • Guirlandes, gevelstenen, klauwstukken, voluten, cherubijnen
  • Kapitelen, zuilen, architraven, frontons, eierlijsten
  • Hogels, cartouches, rozetten, geveltoppen
  • Specifieke beeldhouwwerken (bouwsculptuur)

Bewaring en hergebruik

  • Depotlocaties: rijksdienst voor het cultureel erfgoed, gemeentes, musea, particuliere collecties, leveranciers van oude bouwmaterialen, antiquairs.
  • Soms bevinden bouwfragmenten zich in kelders of zolders van gerestaureerde gebouwen.
  • Herplaatsing uit depots is sporadisch; Amsterdam heeft ooit het plan gehad, en wellicht ook uitgevoerd, bouwfragmenten onder voorwaarden uit depots af te staan voor hergebruik.

Categorieën (Amsterdam)

  • complete geveltoppen (extra waardevol)

  • complete geveltoppen

  • incomplete geveltoppen

  • losse bouwfragmenten (extra waardevol)

  • losse bouwfragmenten

  • brokstukken

  • Nadeel van deze categorisering is de tijd- en geldsinvestering; voordeel is dat bij elkaar behorende fragmenten gemakkelijker samen hergebruikt kunnen worden, vooral bij complete geveltoppen.

Documentatie

  • Bouwfragmenten (Cultureel Erfgoed, 2006)
  • Terug naar huis (Tijdschrift 2020-4, Cultureel Erfgoed)

Gerelateerde termen

Decoraties

Ook interessant

Hangbrug Een hangbrug is een vaste brug waarvan het wegdek is opgehangen aan kabels of stangen. Hangende bogen Een motief van bogen zonder pilaren. Hanggewelf Een hanggewelf is een schijnbaar zwevend gewelf waarvan de ribben rusten op een korf die als gewelfsleutel fungeert. Hangnis Een hangnis is het ondereinde van een schoorsteenkanaal, gedragen door uitkragend gemetselde wangetjes en voorzien van een rond gat voor de kachelpijp.