Bouwhistorie

Betekenis

Bouwhistorie is het vakgebied dat de (bouw)geschiedenis van een object onderzoekt en vastlegt; het richt zich op het gebouw zelf, de draagstructuur, afwerklagen, gebreken, het bouwproces en het veranderingsproces. Het werk wordt vaak gezien als een omgekeerd ontwerpproces: het bouwwerk wordt in kaart gebracht en gereconstrueerd aan de hand van opmetingen, interpretatie en documentatie. De bouwhistoricus brengt daarbij ook de cultuurhistorische waarde van het object in kaart.

Toepassing

Bouwhistorisch onderzoek dient als onderbouwing voor beslissingen over het gebruik, behoud en de aanpassing van gebouwen.

• Uitvoeren bij de voorbereiding van verbouwingen of herbestemming van monumenten en cultuurhistorische objecten.
• Ondersteunen van reconstructie of restauratie na brand of verval.
• Documenteren voorafgaand aan sloop (archivering, stervensbegeleiding).
• Motiveren van bescherming en het communiceren van culturele waarde.
• Ondersteunen van waardestelling voor het verlenen van monumentenvergunningen.

Aandachtspunten

• Gebruik digitale opnametechnieken (robotic total station, 3D-laserscanner, iPad) voor snellere en gedigitaliseerde registratie, maar houd rekening met het risico dat detailwaarneming afneemt.
• Zorg voor voldoende tekstuele en visuele aanknopingspunten (duidelijke tekeningen en foto’s) zodat betrokkenen bij de bouw de cultuurhistorische kwaliteit begrijpen.
• Houd rekening met onverwachte vondsten tijdens verbouwing: achter systeemplafonds of voorzetwanden kunnen waardevolle afwerkingen tevoorschijn komen.
• Documenteer zichtbare wijzigingen en reparaties, omdat deze de historische gelaagdheid en het veranderingsproces tonen.
• Geef in waardestellingen expliciet aan wat onderzocht is en wat niet onderzocht is.

Uitvoering

Bouwhistorisch onderzoek bestaat grofweg uit drie stappen:

• Opmeten: vastleggen van gebouw en onderdelen; traditionele veldtekeningen en foto’s zijn vervangen door digitale methoden die orthofoto’s, plattegronden, projecties, doorsnedes en aanzichten kunnen opleveren.
• Interpreteren: analyseren en verklaren van de verzamelde gegevens; dit blijft veelal denkwerk en handwerk.
• Documenteren: verwerken van resultaten in tekst en beeld zodat ze bruikbaar zijn voor doelgerichte toepassingen (restauratie, waardestelling, vergunningverlening).

Waarde

Bouwhistorie levert een onderbouwde waardering van gebouwen op verschillende niveaus:

• Architectonisch: voorbeeld van een bepaalde architectuurvorm of -fase.
• Technisch: voorbeeld van een bepaalde techniek, methode of materiaal.
• Historisch: illustratie van maatschappelijke ontwikkelingen, gebeurtenissen of gebruik.
• Kunstzinnig: voorbeeld van een bepaalde artistieke uiting.

Citaat

"In het gebouwde erfgoed wordt de verhouding zichtbaar tussen de traagheid van het gebouwde en de vluchtigheid van het gebruik."; Lilith Ronner van Hooijdonk