Castellum en castrum

Betekenis

Een castrum is een meestal rechthoekig Romeins verdedigingswerk dat plaats bood aan grote legereenheden en soms 6000 tot 7000 soldaten met hun gezinnen. Een castellum is de verkleinvorm van castrum: een kleinere legerplaats voor ongeveer ca. 1000 man, waar soldaten, hun paarden en soms hun gezinnen waren gelegerd.

Toepassing

Komt voor in de militaire infrastructuur van het Romeinse Rijk, met name langs de limes.

• Stationeren van legereenheden: castra voor legioenen, castella voor auxilia (licht infanterie, soms ruiterij).
• Huisvesting van soldaten, stallen voor paarden en voorzieningen zoals ziekenhuizen.
• Verdediging en grensbewaking, met wachttorens en ministella tussen de forten.
• Ontstaan van kampdorpen en grafvelden in de directe omgeving.
• Handel en contacten met de lokale bevolking.

Aandachtspunten

• Verdediging bestond uit palen, een muur en soms een gracht.
• Castella en castra werden opgezet in een schaakbordpatroon (grid).
• Castella werden aanvankelijk in hout en leem gebouwd; later ook in steen.
• Tussen grotere castra lagen op regelmatige afstanden veelal rond de 25 castella langs rivierlussen.
• Castella konden na verloop van tijd uitgroeien tot een castrum.

Bezetting en organisatie

• Castrum: bood plaats aan grote aantallen soldaten, waaronder legionairs (zware infanterie).
• Castellum: bood plaats aan eenheden van de auxilia, meestal een cohors (lichte infanterie), soms een ala (ruitereenheid) of gecombineerde formaties; capaciteit ongeveer ca. 1000 personen.
• Tussen castella en castra kwamen wachttorens en ministella voor kleinere eenheden.

Materialen en bouwvorm

• Beginfase: constructies uit hout en leem.
• Latere fase: stenen bouw, met vaste muren en permanente structuren.
• Typische indeling: hoofdkwartier, officierenverblijven, stallen, hospitaalruimtes (zoals zichtbaar op plattegronden van enkele castella).

Verschil met oppidum

• Een castrum is een groot Romeins legfort; een oppidum bij de Kelten was een hoger gelegen, versterkte plaats die zowel als vesting als als stedelijk centrum fungeerde.
• Functioneel waren castra primair militair, terwijl oppida ook civiele en economische centra omvatten.

Terminologie

• Castellum is een verkleinvorm van het Latijnse castrum; daarvan is het moderne woord "kasteel" afgeleid.
• Meervoud: castellum → castellums of castella; castrum → castra.
• Engelse aanduiding uit het Latijn: castrum.