Insula

Betekenis

Een insula is een meergezinswoning uit de klassieke Romeinse stad, bedoeld voor de middenstand en de lagere klassen; de naam (Latijn: insula, “eiland”) verwijst naar het gesloten karakter van het gebouw in de stedelijke omgeving. De begane grond bevatte vaak winkels en werkplaatsen, de bovenverdiepingen kleine woonruimten; hogere verdiepingen waren soms in hout uitgevoerd om bouwkundige redenen.

Toepassing

De insula diende als compacte stadswoning en onderdeel van het stedelijk weefsel.

• Huisvesting voor minder gegoede stadsbewoners en middenstand.
• Begane grond benut voor winkels, werkplaatsen en commerciële functies.
• Bovenverdiepingen opgesplitst in kleine woonruimten.
• In stedelijke plattegronden (zoals Pompeï) vormen insulae de bouwblokken die door smalle straten omgeven worden.

Aandachtspunten

• Bouwhoogte vaak tot circa vijf bouwlagen; de bovenste vloeren waren soms in hout uitgevoerd.
• Afzonderlijke sanitaire voorzieningen ontbraken op de verdiepingen; bewoners gebruikten losse toiletpotten of openbare toiletten.
• Badgelegenheid vond plaats in openbare thermen.
• Insulae stonden dicht op elkaar en werden gescheiden door smalle straten, wat de dichtheid van de bebouwing vergrootte.

Specifieke betekenis in Pompeï

In Pompeï duidt insula ook specifiek een huizenblok aan dat door vaak smalle straten omgeven is; meerdere insulae vormen samen een regio. De stadsdelen in Pompeï zijn op kaarten met Romeinse cijfers aangeduid, terwijl de insulae binnen die regio's met Arabische cijfers genummerd worden. Een groot deel van Pompeï is nog niet opgegraven; latere opgravingen zullen waarschijnlijk meer regio's en insulae aan het licht brengen.

Verschil met villa en domus

• Villa: ruim buitenverblijf of grootschalig boerenbedrijf voor de rijkeren.
• Domus: stadswoning voor de rijkeren, vaak gecombineerd met één of meer winkels.
• Insula: compact woonblok/appartementen voor minder gegoede stadsbewoners.