Cisterne

Betekenis

Een cisterne is een ondergrondse of afgedekte ruimte bedoeld voor de opslag van regenwater, waarmee redelijk schoon hemelwater wordt geborgen totdat het nodig is. Cisternen worden zowel historisch als in moderne toepassingen gebruikt om tekorten aan drink- of huishoudwater op te vangen; in sommige historische voorbeelden stonden cisternen hoger geplaatst om water met behulp van zwaartekracht via buizen te verdelen.

Toepassing

Cisternen dienen voor het verzamelen en bewaren van regenwater.

• Opslaan van water in gebieden met (periodieke) waterschaarste.
• Voorzien in huishoudelijk of anderszins huishoudelijk te gebruiken water (historisch veel gebruikt vóór de komst van waterleiding).
• Als opvang en voorraad verbonden aan gebouwen, bijvoorbeeld als overloop en voorraad bij een impluvium.
• Als grote ondergrondse voorraad voor bevoorrading van gebouwen bij droogte.

Aandachtspunten

• Reken op grote opslagvolumes wanneer cisterne bedoeld is voor langdurige droogte; dat neemt veel plaats in beslag.
• Houd rekening met vervuiling na verloop van tijd; onbewerkt cisternenwater wordt doorgaans afgeraden voor direct drinkwatergebruik.
• Plan periodiek verversen en onderhoud van de voorraad om bacteriële besmetting te verminderen; verversen kan technisch en organisatorisch problematisch zijn.
• Voor gebruik als drinkwater is een grondige zuivering noodzakelijk.

Voordelen

• Bevat grote hoeveelheden water voor periodes met tekort aan drink- of huishoudwater.
• Ondergrondse opslag vermindert verdamping en kan door lagere temperaturen en afdekking ook de groei van bacteriën en vervuiling door bladeren en stof beperken.
• Historisch en praktisch alternatief geweest voordat waterleiding wijdverbreid was.

Nadelen

• Vereist vaak een aanzienlijke ruimte vanwege de benodigde capaciteit.
• Water raakt na verloop van tijd vervuild; onbewerkt gebruik als drinkwater wordt afgeraden.
• Verversing van de voorraad is noodzakelijk en kan technisch en organisatorisch uitdagend zijn.
• Bij gebruik als drinkwater is uitgebreide zuivering vereist.

Voorbeelden / historische toepassingen

• Romeinse toepassingen: cisternen werden soms op hogere plaatsen geplaatst zodat water via zwaartekracht door buizen kon worden geleid.
• Cisterne van Philoxenos (Bin-bir-direk, ca. 5e/6e eeuw) in Constantinopel: een ondergrondse opslagplaats met een capaciteit van circa 40.000 m³, aangelegd om het paleis van Lausos tijdens droogte van water te voorzien; bestond uit 18 rijen met 14 zuilen van 12 m hoogte.
• Cisterna Basilica (Yerebatan Saray, 6e eeuw) in Istanbul: een grote opslagruimte met 336 zuilen van circa 8 m hoog, vergelijkbaar met de Binbirdirek.
• Waterkelder of regenkelder in stedelijke binnenplaatsen is een gelijksoortige manier van hemelwateropslag.

Etymologie

De term cisterne is afgeleid van het Latijnse cisterna (regenbak, onderaards waterreservoir), afkomstig van cista (kist, koffer).