Dakvormen, kapvormen

Dak

Dakvormen of kapvormen omvatten de verschillende geometrische en esthetische uitgangspunten van een dak, zoals gebogen, knik- of lessenaarsdak.

Betekenis

Dakvormen of kapvormen benoemen de vorm van het uitwendige dakvlak en de globale geometrie van een dak; variaties omvatten eenvoudige hellende daken, gebogen vormen, gebroken daken en gespecialiseerde vormen zoals koepel- of tentdaken. De keuze van de vorm bepaalt zowel het silhouet van het gebouw als het interieurvolume.

Toepassing

Dakvormen komen voor in uiteenlopende bouwkundige en historische contexten; voorbeelden uit de praktijk:

  • Kegeldaken vormen de conische daken van trulli in Alberobello.
  • Kameeldaken verschijnen in historische boerderijen in de Alblasserwaard en Giethoorn als vloeiende overgang tussen woon- en bedrijfsgedeelte.
  • Golvende daken zijn toegepast bij projecten zoals Bodegas Ysios, Koppert BV en het Zentrum Paul Klee.
  • Mansardedaken en andere gebroken daken worden gebruikt om extra ruimte te creëren onder het dak.

Aandachtspunten

  • Hol en bol: een hol gebogen dak heeft een uitwendig dakvlak dat naar binnen gebogen is; een bol gebogen dak heeft een naar buiten gebogen uitwendig vlak.
  • Knikdak: een knikdak is een gebroken dak (ook knikkap); varianten met een holle of bolle knik hebben verschillende ruimtelijke en esthetische gevolgen.
  • Ruimte versus silhouette: sommige gebroken daken (bijvoorbeeld met een holle knik) geven extra leefruimte terwijl de dakvoet laag blijft; andere vormen (bijvoorbeeld bepaalde bolle knikdaken) kunnen minder bruikbare binnenruimte geven dan een rechtlopend dak.
  • Kegeldak: normaal met een cirkelvormig grondvlak, maar kan ook licht geschubd of veelhoekig voorkomen.
  • Klokdak: heeft een luidklokvormige kromming en wordt vaak met vier of meer dakschilden uitgevoerd.

Typen en korte omschrijvingen

De volgende kapvormen worden onderscheiden (niet-limitatieve opsomming):

  • Gebogen dak (hol en bol): dak met een gebogen uitwendig vlak; soms aangeduid als hol dak of bol dak.
  • Gebroken dak / knikdak (knikkap): dak met een zichtbare knik in het profiel; omvat ook mansardedak.
  • Golvend dak: dak met een continu golvende vorm.
  • Kameeldak: dak met een duidelijk hoger gedeelte en een vloeiende overgang.
  • Kegeldak: conische vorm, vaak met cirkelvormig grondvlak (bijv. trullo).
  • Klokdak: luidklokvormig dak, vaak met meerdere dakschilden.
  • Lessenaarsdak: enkel hellend dakvlak.
  • Plat dak: horizontaal of bijna horizontaal dakvlak.
  • Schilddak, zadeldak, piramidedak, tentdak, torendak, sheddak, zaagtanddak, v-dak, parabooldak, schaaldak, tondak, spitsboogdak, rombisch dak, segmentdak, etc.: diverse vormen met eigen geometrie en toepassing.

Historische en regionale opmerkingen

  • Kameeldak ontstond onder meer als regionale reactie op hoge waterstanden in de negentiende eeuw in het Zuidhollandse rivierengebied; boeren creëerden hogere bedrijfsgedeelten met vloeiende overgang naar het woonhuis.
  • Veel dakvormen hebben regionale of culturele varianten (bijv. zadeldaken in specifieke bouwstijlen, trulli met kegeldaken).

Gerelateerde termen

Lessenaarsdak Mansardedak, mansardekap Piramidedak Schilddak Sheddak V-dak Zaagtanddak Zadeldak

Ook interessant

Lange jammer Een lange jammer is een rij zeer eenvoudige, gelijkvormige armenhuisjes onder één zadeldak. Langhuisboerderij Een langhuisboerderij heeft woonhuis en achterhuis onder één dak en in elkaars verlengde. Langsgebint Een langsgebint is een gebint in de lengterichting van het gebouw binnen een traditionele houten kapconstructie. Lantaarn Een lantaarn is een opengewerkte spits of klein torentje op een koepel of gebouw dat licht naar binnen laat.