Daliebult

Een daliebult is een klein landschapselement dat iets uitsteekt boven het maaiveld en voortkomt uit een daliegat.

Betekenis

Een daliebult is een overblijfsel van middeleeuwse kleiwinning dat voorkomt in veengebieden. Het vormt een kleine verhoging in weiland, grasland of akkerbouwland en wijkt in ouderdom en samenstelling af van de omliggende veenbodem.

Toepassing

Daliebulten zijn landschapselementen en onderwerp van bodemkundig onderzoek.

  • Voorkomen in veengebieden waar veen aan het oppervlak ligt.
  • Veelvuldig onderzocht met booronderzoek om ondergrondse verschillen vast te stellen.
  • Af te lezen op hoogtekaarten als ze niet geëgaliseerd zijn.

Aandachtspunten

  • Ligging: treden niet op in kleigebieden, wel in gebieden met (voormalig) veen.
  • Waarneming: veel daliebulten zijn in de loop der eeuwen geëgaliseerd en daardoor moeilijk zichtbaar.
  • Herkenning: vaak zichtbaar op hoogtekaarten of te herleiden via booronderzoek.
  • Lokalisatie: tot nu toe lijken daliebulten vooral in de Polder Zeevang bij Edam voor te komen.

Kenmerken

  • Ligging in veengebied.
  • Vorm: veelal ronde bulten; er komen ook ovale en vierkante vormen voor.
  • Diameter: circa 3 à 5 m.
  • Huidige hoogte: circa 5 à 25 cm boven het maaiveld.
  • Omzoomd door een ondiepe laagte van ongeveer 20 à 30 cm breed.
  • Ondergrond: bevat een 3,5 à 4 m dikke verstoorde veenlaag, ook in gebieden waar de autochtone veendikte slechts circa 1,5 m is.
  • Moraal van de bodem: het veen in de daliebult is veraard, het omringende veen is verweerd.

Ontstaan

Het ontstaan van daliebulten is nog onzeker; er zijn hypothesen op basis van bodemonderzoek:

  • Depositie van slappe, kalkarme klei in de kleiput (daliegat), waarbij op de bodem van onderzochte daliebulten kalkarme klei is aangetroffen.
  • Aanstampen van het in de kuil gestorte veen, waardoor de dichtheid van het veen in de daliebult groter is en het gehalte aan organisch materiaal lager dan in de omgeving; dit veroorzaakt vermoedelijk aanzienlijk minder inklinking dan het omliggende veen.

Documentatie

  • Natte daliegaten en verdrogende daliebulten in (voormalige) veengebieden (John R. Mulder en Louis W. Dekker).
  • Bodemkundig onderzoek van twee daliebulten bij Middelie en Beets in de Zeevang (N.H.) (John R. Mulder en Louis W. Dekker).
    Beide publicaties bevatten foto’s en profieltekeningen van onderzochte daliebulten.
    Met dank aan John R. Mulder en Louis W. Dekker.

Gerelateerde termen

Daliegat

Ook interessant

Bovenhoofd Een bovenhoofd is het sluishoofd aan die kant van de sluis waar het water gewoonlijk het hoogst staat. Brandcompartiment Een brandcompartiment is een gebouwvolume dat brand en rook gedurende een bepaalde tijd binnen dat deel van het gebouw beperkt. Brander Brander kan twee dingen betekenen: een ketelbrander of een overgebakken baksteen. Brandklasse De brandklasse beschrijft het gedrag van een materiaal bij brand, inclusief rook- en druppelvorming.