Muqarna

Betekenis

Een muqarna is een gewelfvorm waarin geometrische vormen in drie dimensies worden weergegeven; het oogt als een reeks van omhoog geplaatste, kleinschalige elementen die samen een complex, uitkragend patroon vormen. De vorm ontstond in de 12e eeuw binnen de oosterse en moorse bouwkunst.

Toepassing

Muqarna komt voor als decoratief en structureel element in islamitische en moorse architectuur.

• Toegepast in gewelven en overgangen, onder meer bij pendentieven.
• Gebruikt als uitkragend ornament dat ruimtes visueel afschermt of accentueert.
• Voorkomend in belangrijke voorbeelden zoals het Alhambra.
• Soms ontwikkeld uit kraagmetselingen die als consoles fungeren.

Aandachtspunten

• Bestaat uit geordende, geometrische elementen die in de diepte en hoogte variëren.
• Vormen ontstaan vaak uit opeengestapelde, staande driekantige prisma's die als consoles uitsteken.
• Van onderen af worden de elementen vaak afgeschuind of bolvormig uitgehold.
• Meer geometrisch en gestructureerd van aard dan natuurlijke stalactietvormen.

Herkomst en vormontwikkeling

De ontwikkeling van muqarna wordt verklaard uit een transformatie van kraagmetselingen bij de pendentieven: stenen of blokken komen in de vorm van staande driekantige prisma's boven elkaar te staan, waarbij opeenvolgende lagen als consoles uitsteken en van onderen worden afgekant of uitgehold. Deze opeenvolging van prismatische elementen vormt het karakteristieke, gestapelde patroon van de muqarna.

Vergelijkbare gewelven

• Stalactietgewelf: naamgeving gebaseerd op gelijkenis met stalactieten, maar muqarna is doorgaans geometrischer van opbouw.
• Cellengewelf (diamantgewelf): kan sterk lijken op muqarna door een vergelijkbare ritmiek van facetvorming, maar behoort tot andere gewelftypen en tradities.

Terminologie

• Alternatieve schrijfwijzen en benamingen: mukarna, mocarna.
• Engelse benamingen die worden gebruikt: muqarnas, honeycomb work, stalactite work.