Houtsnijwerk

Betekenis

Houtsnijwerk is hout dat zó met speciaal gereedschap bewerkt wordt dat het werkstuk een voorstelling in reliëf of volledig in drie dimensies krijgt. Het omvat zowel verhoogde (hoog-reliëf of beeldhouwwerk-achtig) als verdiept aangebrachte vormen; het beroep vereist talent, veel techniek en oefening.

Toepassing

Houtsnijwerk wordt toegepast als decoratief of beeldend element in gebouwen, meubelen en zelfstandig beeldhouwwerk.

• Architectonische ornamenten en gevelversieringen.
• Gedecoreerd schrijnwerk en meubeldetails.
• Restauratie van historische bouwdelen en interieurs.
• Vrijstaand beeldhouwwerk en consoles met versieringen.

Aandachtspunten

• Hoog-reliëf is geschikt voor buitentoepassingen omdat het gemakkelijker schoon te maken is dan verdiept werk.
• Onder de gefreesde achtergrond (fond) moet voldoende houtdikte overblijven voor de stevigheid van het werkstuk.
• Scherp onderscheiden of een geverfd ornament hout, steen, beton of keramiek betreft kan op afstand moeilijk zijn.
• Houtsnijden vereist combinatie van artistiek inzicht en veel technische oefening.
• Laag-reliëf komt minder voor in architectuur en wordt vaak toegepast op gebruiksvoorwerpen met technieken zoals kerfsneetechniek.

Voorbeelden in de architectuur

Origineel of gerestaureerd houtsnijwerk komt onder andere voor bij:

• snijramen (bovenlichten)
• consoles en sierklossen bij dakgoten of balkons
• sierlijsten en rozetten
• panelen van deuren en orgels
• balusters en leuningen
• wenkbrauwen en wangen van dakkapellen, trappen, kerkbanken
• windveren en schouwen (of onderdelen daarvan)
• kapitelen, voluten en cartouches
• briefpanelen en bossings
• cassette-plafonds en loofwerk op bouwelementen
• driepassen en gedecoreerd schrijnwerk voor kozijnen, lambriseringen, preekgestoelten
• profiellijsten en ornamenten aan houten hekken
• gesneden voeten van deurlijsten en soms zerken

Uitvoering

• Voorbewerking: het eerste deel van het snijden (verwijderen van hout) gebeurt met een bovenfrees, lintzaag of figuurzaag om de grove vorm te maken.
• Overbrengen van het ontwerp: de voorstelling wordt op doorzichtig papier getekend en met carbonpapier op het hout overgebracht.
• Fond: rondom de tekening wordt een fond gefreesd: de achtergrond of bodem waarop het reliëf wordt aangebracht; onder de fond moet voldoende houtdikte blijven.
• Afwerking: rond de tekening wordt het hout met de bovenfrees verwijderd en eventuele oneffenheden in de fond weggesneden met een schraapstaal.
• Varianten: hoog-reliëf kan zo diep zijn dat het de indruk van 3D-houtsnijwerk of beeldhouwwerk wekt; laag-reliëftechnieken zoals kerfsneetechniek of tatianka rezba komen vooral voor op kleinere voorwerpen.