K-waarde

Betekenis

De k-waarde heeft meerdere betekenissen: primair geeft zij de waterdoorlatendheid (hydrologische conductiviteit) van bodem of constructie aan. Verder wordt k gebruikt als aanduiding voor de bindmiddelfactor, als index voor karakteristieke waarden (bijvoorbeeld fc,k of GA,k) en is het de oude benaming voor de U-waarde (warmtedoorgang).

Toepassing

De k-waarde komt in verschillende contexten voor.

• Bepalen van infiltratie en doorlatendheid van bodemlagen bij grondwerk en drainage.
• Classificeren van grondsoorten naar doorlatendheid voor bouw- en ontgrondingswerk.
• Specificeren van afdichtingen (stortplaatsen) met zeer lage k-waarden.
• Aangeven van karakteristieke waarden in sterkte- en akoestische termen (fc,k, GA,k).
• Historische aanduiding voor thermische U-waarden bij warmtegeleiding.

Aandachtspunten

• Afhankelijkheid: de gemeten k-waarde hangt af van korrelgrootte, sortering, slibgehalte, grindgehalte en aanwezige humus of schelpmateriaal.
• Richting: bij zand kan de horizontale k-waarde (kh) veel groter zijn dan de verticale (kv) (in het voorbeeld kh tot 50 m/etmaal, kv circa 5 m/etmaal).
• Eenheden: k wordt gegeven in meter per etmaal (m/dag) of in meter per seconde (m/s); zeer kleine k-waarden voor afdichtingen worden typisch in m/s genoemd.
• Infiltratiecriterium: infiltratie wordt in veel gevallen als goed beschouwd bij k > 0,8 m/etmaal (bijvoorbeeld grind en grof zand).

Eenheden en omzetting

• Gebruikelijke eenheden zijn m/etmaal (m/dag) en m/s.
• Voor zeer kleine doorlatendheden komen waarden in de orde van 10^-10 m/s voor (bijvoorbeeld afdichtingen van stortplaatsen).
• Voorbeeld uit de praktijk: een k-waarde van 0,1 m per circa 100000 s komt overeen met circa 10^-6 m/s.

Doorlatendheid van enkele grondsoorten (selectie)

• Klei (selecties):
  • sterk gescheurd: 10–100 m/etmaal (zeer goed)
  • enige poriën of scheuren: 0,5–2 m/etmaal (matig tot goed)
  • matig zware klei: 0,01 m/etmaal (slecht)
  • potklei (zeer dicht): 0,001 m/etmaal (slecht)
  • ongerijpt, samengeperst: 0,000001 m/etmaal (10^-6) (zeer slecht)
• Zand (selecties):
  • uiterst grof zand: 200 m/etmaal (zeer goed)
  • zeer grof zand: 80 m/etmaal (zeer goed)
  • grof zand: 30 m/etmaal (zeer goed)
  • fijn zand: 1–10 m/etmaal (goed tot zeer goed)
  • uiterst fijn: 0,2–0,5 m/etmaal (matig)
• Veen en leem (selecties):
  • veen: 0,001–0,1 m/etmaal (breed scala)
  • zandige leem: 0,3 m/etmaal (matig)
• Grind:
  • fijn grind: 1 000–10 000 m/etmaal (zeer goed)
  • grof grind: 10 000–100 000 m/etmaal (zeer goed)
• Overig:
  • teelaarde: 5 m/etmaal (goed)
  • schelpen: 30 m/etmaal (zeer goed)

Kwalificatie-indeling van doorlatendheid

• k > 5 m/etmaal: zeer goed
• 1 < k < 5 m/etmaal: goed
• 0,5 < k < 1 m/etmaal: redelijk
• 0,1 < k < 0,5 m/etmaal: matig
• 0,01 < k < 0,1 m/etmaal: slecht
• k < 0,01 m/etmaal: zeer slecht

Invloed van slib op zand (voorbeeldwaarden)

De k-waarde van zand daalt bij toenemend slibgehalte; enkele voorbeelden per zand-mediaan:

• uiterst fijn (63–105 µ): zonder slib 3, zwak slib-houdend 2, sterk slib-houdend 0,5 (waarden in m/etmaal).
• zeer fijn (105–150 µ): zonder slib 6, zwak 4, sterk 1.
• matig fijn (150–210 µ): zonder slib 15, zwak 10, sterk 3.
• uiterst grof (420–2000 µ): zonder slib 250, zwak 150, sterk 50.

Andere betekenissen

• Bindmiddelfactor: k wordt ook gebruikt als aanduiding van een bindmiddelfactor (apart begrip).
• Karakteristieke waarde: k staat in aanduidingen als GA,k voor de karakteristieke A-gewogen geluidwering van bouwdelen.
• Oude benaming voor U-waarde: k is historisch gebruikt als aanduiding voor de huidige U-waarde (warmtedoorgangscoëfficiënt).