Kazemat

Betekenis

Een kazemat is een overwelfde ruimte, voorzien van schietgaten, waaruit vijandelijke troepen kunnen worden bestookt met vuurwapens of geschut. De ruimte is beschermd tegen aanvallen door dikke muren en een versterkte bovenbedekking. Een kazemat kan deel uitmaken van een vestingwerk of als vrijstaande, vaak bomvrije, geschutskelder of bunker optreden. Daarnaast wordt de term ook gebruikt voor een verstevigde opslagruimte voor wapens en munitie en voor een hangende slaapplaats in kazernes en op schepen.

Toepassing

De kazemat wordt toegepast voor militaire verdediging en beschermde opslag of verblijf.

• Als schietpositie in de wal van een vesting, rondeel of bastion.
• Ter verdediging van nabijgelegen vestingwallen of courtines.
• Als vrijstaande geschutskelder of bunker in verdedigingslinies.
• Als verstevigde opslagruimte voor wapens, munitie en materieel.
• Als hangende slaapplaats voor militairen in kazernes en op schepen.

Aandachtspunten

• Bescherming: muren en bovenbedekking zijn sterk uitgevoerd om weerstand tegen vijandelijk vuur te bieden.
• Ventilatie/rookafvoer: bepaalde typen (bijv. Haxo) hebben een open achterzijde voor afvoer van kruitdampen.
• Schuil- en zichtpositie: sommige typen (traditore) liggen verborgen in de keel van een fort en zijn niet zichtbaar vanuit het front.
• Constructiemateriaal: vroege exemplaren werden uit ongewapend beton of baksteen vervaardigd; later veelal uit gewapend beton.
• Terminologie: na de Tweede Wereldoorlog wordt vaak de term bunker gebruikt; vooroorlogse kazematten blijven als zodanig aangeduid.

Typen

• Haxo-kazemat: gelegen in of op de wal van een vesting, met een open achterzijde om kruitdampen af te voeren; genoemd naar baron Haxo.
• Traditore-kazemat: geplaatst in de keel van een fort of bastion, niet zichtbaar vanuit het voorterrein; de Bourges-kazemat is een Franse variant, doorgaans hoog gelegen om dalen te bestrijken.
• Reiche-kazemat (Reichese): beschikt over forse, naar buiten uitstekende muurdelen als dekking tegen vijandelijke schoten van opzij.
• Vrijstaande kazemat: zelfstandige, vaak betonnen bunker voor geschut in open terrein of duinen; bij voorkeur bomvrij en onderdeel van verdedigingslinies.

Etymologie

Het Nederlandse woord kazemat is via het Franse casemate ontleend aan het Italiaanse casamatta (ruimte onder een vestingwal), eerder camata. Mogelijk is er volksetymologische invloed van casa (huis) en een verband met het Griekse khasmata (grote ruimte, kloof). In de 16e eeuw kwam het woord samen met andere militaire termen uit het Frans in het Nederlands terecht.