Landscheiding

Betekenis

Een landscheiding is een aangelegde grenslijn, oorspronkelijk een dijk, tussen twee veenontginningen en later ook tussen twee waterschappen. Ze functioneert als waterkering en als scheidslijn in het peilbeheer tussen gebieden met verschillende grondwater- of polderpeilen.

Toepassing

Een landscheiding komt vooral voor in veenontginningsgebieden en heeft meerdere functies:

• Begrenst veenontginningen als waterkering tussen gebieden met verschillende grondwaterstanden.
• Scheidt jurisdicties van waterschappen of hoogheemraadschappen.
• Dient als onderdeel van het regionale peilbeheer van aangrenzende polders.
• Vormt onderdeel van netwerken van waterkeringen tussen bijvoorbeeld Rijnland, Delfland en Schieland.

Aandachtspunten

• Komt veel voor in West-Nederland waar verschillen in grondwaterspiegel groot waren door veenontginningen.
• Werd vaak aangelegd vóór of op het moment dat een aangrenzend gebied ontgonnen werd.
• Kan zowel lokale als regionale betekenis krijgen voor het beheer van waterschappen.
• Kan archeologische sporen bevatten; er zijn meldingen van vondsten zoals pijpenkoppen en puin.
• Wordt in veel gevallen als dijk aangeduid, ook al onderscheidt men technisch tussen dijk en dam.

Historiek

Landscheidingen werden al in de middeleeuwen aangelegd; tussen ongeveer 1000 en 1500 ontstonden veel van deze lijnen. Een bekend voorbeeld is een dertiende-eeuws dijklichaam in het huidige Lansingerland, dat onderdeel was van een complex netwerk van waterkeringen dat de waterhuishouding in de regio beheersbaar maakte. De gemeente Lansingerland omvat onder meer Berkel en Rodenrijs (Hoogheemraadschap Delfland) en Bergschenhoek en Bleiswijk (Hoogheemraadschap Schieland), waarbij de landscheiding de westgrens met Delfland vormt.

Landscheiding en overtoom

Bij baggerontginningen ontstonden soms watervlaktes aan beide zijden van de landscheiding. Om boten tussen die watervlaktes te verplaatsen werd een overtoom gebruikt: een helling of voorziening waardoor boten van het ene naar het andere water konden worden getrokken.

Verschil met dam en dijk

• Dam: scheidt water van water.
• Dijk: scheidt water van land.
  In de normale situatie is een landscheiding geen dam en strikt genomen niet uitsluitend een dijk, maar in de praktijk wordt een landscheiding meestal als dijk aangeduid.

Opmerkingen

• De term wordt ook in recente contexten gebruikt; de Knardijk tussen Oostelijk en Zuidelijk Flevoland wordt bijvoorbeeld als landscheiding aangeduid.
• Vanwege hun historische en landschappelijke waarde worden landscheidingen vaak als cultuurhistorisch erfgoed beschouwd.