Leegstand

Betekenis

Leegstand is het ongebruikt voortbestaan van een gebouw. Het betreft gebouwen die niet worden gebruikt voor hun oorspronkelijke of een nieuwe functie en daardoor leegstaan.

Toepassing

Leegstand komt voor bij uiteenlopende gebouwtypen.

• Kantoorgebouwen, fabrieken en loodsen
• Pakhuizen, bibliotheken, stadhuizen en kerken
• Watertorens, kazernes, bunkers en boerderijen
• Mogelijke herbestemmingen: appartementen, winkels, seniorenwoningen, hotels, zorgcentra, scholen, kinderdagverblijven, studio’s voor startende ondernemers

Aandachtspunten

• Herkennen van veelvoorkomende oorzaken zoals functieverlies, economische of fysieke veroudering en verwaarlozing.
• Opmerken van sociale en economische gevolgen: minder inkomsten voor eigenaar en overheid, verpaupering en verslechtering van leefbaarheid.
• Signaleren van bewust gecreëerde leegstand en speculatie als bijkomende factor.
• Overwegen van herbestemming of transformatie om het verval te doorbreken.

Oorzaken

Leegstand kan ontstaan door diverse factoren:

• Vervallen van de functie, bijvoorbeeld door verplaatsing van productie of wegvallen van vraag.
• Economische veroudering: gebouw voldoet niet meer aan huidige eisen of wensen, is monofunctioneel of heeft slechte ligging.
• Fysieke veroudering door uitblijven van restauratie of renovatie, soms door hoge kosten.
• Structurele afname van gebruikers of klanten, mede door digitale vervanging of wijzigende werkpatronen (telewerken).
• Verwaarlozing door achterstallig onderhoud of gebrek aan financiële middelen.
• Faillissement van de eigenaar of persoonlijke omstandigheden.
• Wegtrekken van bevolking in krimpgemeenten.
• Gebrek aan visie of investeringen door de gemeente en belemmerende regels bij herbestemming.
• Herstructureringsleegstand: geleidelijk leegmaken in aanloop naar sloop of renovatie.
• Speculatie: eigenaar houdt pand leeg wegens te hoge huurprijs of fiscaal verlies.

Gevolgen

Leegstand leidt tot meerdere negatieve effecten:

• Minder inkomsten voor eigenaar en overheid.
• Versneld of extra fysiek verval van het gebouw.
• Verloedering van de buurt, met vernielingen, brandstichting, vandalisme of rommel.
• Verslechtering van leefbaarheid en toename van onveiligheid, inclusief risico op kraken.
• Onbenutte ruimte die mogelijk alternatieve functies (zoals woonruimte) kan vervullen.

Herbestemming

Herbestemming (ook aangeduid als transitie, transformatie of hergebruik) kan leegstand tegengaan door gebouwen een nieuwe functie te geven. Dit kan alternatieven bieden voor volledige sloop en bijdragen aan het herstel van de buurt en het nuttig gebruik van bestaande ruimte.