Leemsteen

Betekenis

Leemsteen is een massieve bouwsteen die uit leem bestaat (een mengsel van klei, silt en zaagsel of stro) en die doorgaans aan de lucht en in de zon wordt gedroogd in plaats van te worden gebakken. Machinaal gevormde varianten worden vaak aangeduid als compressed earth block (CEB) of compressed stabilised earth block (CSEB). Leemkalksteen is een variant met circa 6% toevoeging van kalk waardoor het waterbestendig wordt.

Toepassing

Leemsteen wordt toegepast als traditioneel en duurzaam bouwmateriaal.

• Dragende en niet-dragende muren
• Binnenwanden en scheidingswanden (ook grotere formaten zoals stroleemsteen)
• Finovens en warmtemuren
• Bouw in hete, droge streken waar andere materialen niet beschikbaar zijn

Aandachtspunten

• Niet bestand tegen stromend water en optrekkend vocht; leemkalksteen is wel waterbestendig.
• Druksterkte: leemsteen circa 4–6 MPa; leemkalksteen circa 6–18 MPa.
• Vochtopname maximaal ongeveer 6% van het droge gewicht.
• Metselvoeg en reparaties met overeenkomstig materiaal toepassen: droge leemsteen met leemmortel; bij leemkalksteen leemmortel met toegevoegde kalk gebruiken.
• Technische kenmerken kunnen vooral per leverancier verschillen.

Eigenschappen / voordelen

• Regelt op natuurlijke wijze de luchtvochtigheid door opname en afgifte van vocht.
• Heeft een hoge massa en warmte-accumulerende eigenschappen, waardoor ruimtes koeler kunnen blijven overdag en warmte ’s nachts kan afgeven.
• Bevat geen schadelijke stoffen; samengesteld uit natuurlijke materialen.
• Niet brandbaar.
• Productie vergt weinig energie omdat de stenen niet worden gebakken.
• Ingrediënten zijn doorgaans lokaal beschikbaar.
• Goed recyclebaar.
• Geluidsisolatie: een 40 cm dikke muur van leemsteen geeft circa 56 dB geluidsreductie.

Materialen en uitvoeringsvormen

• Traditionele adobe / leemsteen: handgevormde, luchtgedroogde kleiblokken.
• Stroleemsteen: relatief lichte, grootformaat leemsteen (voor niet-dragende wanden, voorzetwanden en vakwerkvullingen); voorbeeldformaat 24 x 11,5 x 7,1 cm en dichtheid ongeveer 1 200 kg/m³.
• Leemkalksteen: leemsteen met circa 6% kalk toegevoegd, waterbestendig en hogere druksterkte.
• Machinaal geperste varianten: moulded earth block, MEB, SMEB, CEB, CSEB (compressed/pressed/stabilised moulded blocks).
• Leveranciers kunnen ook mobiele en stationaire leemsteenmachines, leemstuc en leemverf aanbieden.

Afmetingen en voorbeelden

• Voorbeeldformaat (leverancier Oskam): 29,5 x 14 x 9 cm (kloostermopformaat) voor ongebakken, geperste leemstenen.
• Voorbeeldformaat stroleemsteen: 24 x 11,5 x 7,1 cm; gewicht/dichtheid en format kunnen per product variëren.

Vergelijkbare bouwwijzen

• Vergelijking met pisé (aangestampte aarde): beide zijn op aarde gebaseerde, ongebrande bouwwijzen maar verschillen in verwerking en vormgeving.
• Leemsteen en andere vernacular-architectuurvormen (bijv. mudhif, trullo) behoren tot traditionele, lokale bouwtechnieken.