Monument hakken geveltop

Betekenis

Het hakken van een geveltop betreft het beeldhouwen van steen om een topgevel van een monument te reconstrueren of te herstellen. Daarbij worden vorm, ornamentiek en verhoudingen van een historische top zoveel mogelijk hersteld op basis van beschikbare foto’s, schetsen en afmetingen.

Toepassing

De techniek is toegepast bij de reconstructie van de geveltop van Kalkmarkt 7 (1730) in Amsterdam.

• Op basis van een negentiende-eeuwse foto, een schets en maatgegevens een ontwerptekening maken.
• Vergelijkbare exemplaren uit dezelfde periode gebruiken als voorbeeld voor ornamentiek en vorm.
• In een atelier de onderdelen in steen uithakken en vervolgens op de gevel monteren.

Aandachtspunten

• Onderbouwen van het ontwerp met beschikbare historische documentatie (foto’s, schetsen, afmetingen).
• Keuze van materiaal kan afwijken van traditioneel gebruik; bij Kalkmarkt 7 werd Frans kalksteen toegepast omdat zandsteen niet meer gebruikt mocht worden.
• Zware topgevels kunnen extra funderingsmaatregelen vereisen (bijvoorbeeld extra heipalen).
• Transport en montage vragen logistieke planning: bij Kalkmarkt 7 waren twee volle vrachtwagens en een hoogwerker nodig; montage van de stukken duurde vier dagen.

Uitvoering

• Een ontwerper maakte een reconstructietekening op basis van de datering van het pand, afmetingen, verhoudingen en beschikbare beeldmateriaal.
• In een atelier werden op maat gezaagde blokken steen gehakt door vakmensen; bij Kalkmarkt 7 namen twee man vier maanden werk voor de hakking.
• De uitgevormde onderdelen werden naar de bouwplaats vervoerd en in delen op de gevel opgebouwd met behulp van hijs- en hoogwerkmiddelen.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Frans kalksteen: bij Kalkmarkt 7 werd geleverd 28 op maat gezaagde blokken, totaal 14.500 kilo.
• Zandsteen: traditioneel gebruikt voor Amsterdamse geveltoppen, maar bij dit project niet toegepast omdat er niet meer mee gewerkt mocht worden.
• Afwerking: veel topgevels, waaronder Kalkmarkt 7, worden na plaatsing geschilderd.

Onderdelen

• Fronton (driepasvormig fronton met borstbeeld)
• Klauwstukken
• Siervazen
• Lambrequins
• Borstbeeld (in het voorbeeld het enige authentieke onderdeel)
• Versiering rond de hijsbalk

Afmetingen en logistiek

• Geveltop Kalkmarkt 7: circa 6,3 m breed en 6 m hoog.
• Geveltop gehakt in 28 onderdelen (14 aan elke kant; het borstbeeld was onderdeel nummer 15).
• Totaal gewicht van de stenen levering: 14.500 kg.
• Transport: twee volle vrachtwagens nodig om de onderdelen van atelier naar locatie te brengen.
• Montage op gevel: uitgevoerd in vier dagen met een hoogwerker; totale restauratie duurde anderhalf jaar.