Nieuwe Bouwen

Betekenis

Het Nieuwe Bouwen is een architectuurstroming die soberheid en functionaliteit centraal stelt en plaatsmaakt voor nieuwe constructiemethoden en materialen zoals glas, staal en gewapend beton. De stijl verwerpt weelderige ornamenten en zet in op heldere ruimtelijke indelingen, modulaire regelmaat en open gevels.

Toepassing

De stroming komt voor in uiteenlopende bouwopgaven.

• Hoogbouw van bedrijfsgebouwen en woonflats
• Volkshuisvesting en woningbouw met verbeterde woonkwaliteit
• Stedenbouwkundige opgaven, zoals open bebouwing en strokenbouw
• Industriële en kantoorbouw met transparante gevels en grote glaspartijen

Aandachtspunten

• Gebruik van nieuwe materialen: toepassen van glas, staal en beton voor constructie en gevels.
• Skeletbouw: dragende functie van wanden vervalt bij skeletconstructies, waardoor huiddunne wanden mogelijk zijn.
• Gevelopbouw: inzetten op open, doorzichtige gevels met stalen raamprofielen en vaak eenvoudige of ontbrekende bovenlichten.
• Plattegrond en licht: prioriteren van doelmatige indeling, adequate voorzieningen en optimale bezonning.
• Bebouwing: voorkeur voor open bebouwing en strokenbouw in plaats van traditionele gesloten bouwblokken.

Achtergronden en kenmerken

• Techniek en vorm: technisch denken wordt zakelijk denken; ornamenten en onnodige versiering worden vermeden en de eigen schoonheid van het materiaal vertrouwd.
• Functionele toepassing van techniek: techniek dient om goed te kunnen bouwen, niet als beeldend middel.
• Ruimtebegrip: wanden hebben hoofdzakelijk een ruimtevormende functie; geen enkele wand mag als gevelaccent overheersen.
• Constructie en ritme: skeletbouw in gewapend beton maakt strenge opzet met geometrische blokken en modulaire kolom- en muurritmes mogelijk; symmetrie wordt vervangen door een stramien.
• Glas en licht: grote ramen en veel glas bevorderen lichtinval en luchtdoorstroming; stalen raamprofielen ondersteunen een transparante gevelopbouw.
• Maatschappelijke gerichtheid: ontwerpers streven naar verbetering van woningen en verhoging van het woongenot, met aandacht voor volkshuisvesting en stedenbouw.

Ontwikkeling en invloeden

• Tijdsvak: gangbaar tussen circa 1900 en 1940, met doorwerking daarna.
• Invloeden: beïnvloed door het Bauhaus en kunststromingen zoals het Kubisme en De Stijl; raakvlakken met het Prairiehuis van Frank Lloyd Wright in sommige woningen.
• Overgangsfiguren: door het werk van Rietveld en Berlage liep de beweging al snel over in het Functionalisme.
• Terminologie: de term Nieuwe Zakelijkheid is een vertaling van het Duitse Neue Sachlichkeit en wijst op een streven naar objectief, statisch realisme.

Voorbeelden

• J.J.P. Oud: Rotterdam Spangen en Tussendijken; Hoek van Holland; Oud Mathenesse (het Witte Dorp); Kiefhoek: strakke witte gevels en brede raamstroken, uitkragende betonplaten, afgeronde hoeken zonder decoratie.
• J.J.P. Oud en Mart Stam: woningen in de Weissenhofsiedlung te Stuttgart (vanaf 1927): compacte eengezinswoningen in gietbouw en woningen op souterrain in betonblokken.
• Brinkman en Van der Vlugt: Van Nelle-fabriek en kantoorgebouwen: beglaasde transportgangen, betonvloeren, fijne gevelindeling en transparante gevels van glas en metaal.
• Jan Duiker: (vermeld als vertegenwoordiger van de stroming).