Gevelsteen

Betekenis

Een gevelsteen is een steen, plaat of blok in de gevel waarin een voor de eigenaar kenmerkend opschrift, afbeelding of naam is opgenomen; soms fungeert zij als herdenkingssteen. Daarnaast wordt de term ook gebruikt voor een baksteen die als buitengevelsteen of buitenspouwblad dient.

Toepassing

De gevelsteen wordt toegepast als herkenningsteken of aanduiding op gevels.

• Markeren van de naam of het beroep van (eerste) eigenaar of bewoner.
• Als herdenkingssteen of ter vermelding van een restauratiejaar.
• Als esthetisch element in de gevel (beeldhouwwerk, portrethoofden, ornamenten).
• Als buitengevelsteen (facing brick) in het buitenspouwblad van muren.

Aandachtspunten

• Vaak door de eerste eigenaar geplaatst, maar ook bij restauratie aangebracht met jaartal.
• Gevelstenen konden vroeger helpen identificeren vóór de invoering van huisnummers; Napoleon introduceerde het nummeren van huizen, mogelijk om belastinginning te vergemakkelijken.
• Gevelstenen zijn soms verplaatst naar andere panden of meegereisd met de eigenaar; daardoor is niet altijd zeker dat een gevelsteen oorspronkelijk bij het pand hoort.
• In sommige periodes was het verwijderen van een gevelsteen verboden omdat die het huis kenmerkte.
• Veel gevelstenen zijn tegenwoordig ongekleurd; vroeger droeg kleur bij aan herkenning.
• Bij figuratieve gevelstenen staat het hoofd van de eigenaar links en dat van de echtgenote rechts, zodat ze naar elkaar kijken.
• Voor bakstenen gevelstenen geldt dat niet-expliciet voor buitengebruik geschikte stenen doorgaans alleen voor binnenmuren geschikt zijn (bijvoorbeeld wegens onvoldoende vorstbestendigheid).

Materialen / uitvoeringsvormen

• Natuursteen of beeldhouwwerk in steen, plaat of blok met ingesneden of opgelegde opschriften en afbeeldingen.
• Baksteen als gevelsteen of facing brick voor het buitenspouwblad.
• Uitvoeringen variëren van eenvoudige opschriften tot uitgebreide portretten, familiewapens, bloemen of religieuze symbolen.

Verschil met uithangbord

• Gevelsteen is geïntegreerd in de gevel en vergt minder onderhoud dan een uithangbord.
• Uithangbord trekt doorgaans meer aandacht, maar heeft meer onderhoud en kan beschadigen of vervangen moeten worden.