Nooddijk

Betekenis

Een nooddijk is een tijdelijke waterkering die bij uitzonderlijke hoogwater- of overstromingssituaties wordt aangelegd om binnendringen van hoog water te voorkomen. Veel nooddijken moeten gebouwd of geplaatst worden voordat het hoge water arriveert. Een nooddijk kan volledig tijdelijk zijn of bestaan uit een permanent deel met een tijdelijke sluiting.

Toepassing

Wordt ingezet bij dreigend of daadwerkelijk hoogwater om overstroming en wateroverlast te beperken.

• Beschermen van bebouwd of agrarisch gebied tegen opkomend water.
• Tijdelijke afsluiting van een opening in een permanente dam (coupure).
• Snel realiseren van een afdichting met zandzakken, balgkeringen of gestapelde blokken.
• In particuliere situaties: hoogwaterbescherming met een vloedplank.

Aandachtspunten

• Ondergrond: nagaan of de ondergrond voldoende houvast en draagkracht biedt voor het beoogde gewicht van de nooddijk.
• Stabiliteit: beoordelen of de constructie zelfverankerend of stabiel genoeg is zonder extra hulpstukken.
• Timing: inschatten hoeveel tijd er nog is tot (a) daadwerkelijke overstroming en (b) het moment waarop aanleg niet meer mogelijk is; nagaan of het gekozen type nog te plaatsen is als er al water staat.
• Beschikbaarheid: controleren of er voldoende materiaal, materieel en mankracht (de 3M's) beschikbaar en transporteerbaar zijn, en of materiaal opgeslagen en gemakkelijk bereikbaar is.
• Verantwoordelijkheid: vastleggen wie snel kan beslissen en wie verantwoordelijk is voor aanleg en opslag van materiaal; gebrekkige afstemming kan leiden tot ontbreken van een nooddijk.

Methoden

Verschillende uitvoeringen van een nooddijk worden gebruikt, afhankelijk van situatie, ondergrond en beschikbare middelen.

• Zandzakken

  • Volledig tijdelijke constructie: oudste en wijdverspreide methode (vroeger jute, nu ook polypropyleen e.d.).
  • Kunnen nog geplaatst worden nadat het hoge water al opgekomen is.
  • Vereisen geen zwaar materieel, wel tijd en mankracht voor transport en plaatsing.
  • Kunnen ook gebruikt worden om water lokaal vast te houden in sloten e.d.

• Balgkering (gevulde "slang")

  • Meestal volledig tijdelijk: de gevulde slang vormt de afdichtende waterkering.
  • Kan vaak geplaatst worden als het water al staat (bijv. SlamDam); sommige typen vullen zich deels vanzelf (TubeBarrier).
  • Vultijd en plaatsing vergen materiaal en mankracht; TubeBarrier is (stand van 2024) nog nauwelijks toegepast.
  • Voorbeelden: SlamDam, TubeBarrier.

• Grote blokken stapelen (modulaire waterblocks)

  • Effectief bij een vlakke, stabiele ondergrond die het gewicht kan dragen, inclusief het gewicht van de voertuigen die de blokken aanvoeren.
  • Voorbeelden van gewichten: een megablok van 160×80×80 cm beton weegt circa 2.200–2.300 kg; een kunststofblok van 150×75×75 cm weegt circa 1.100 kg.
  • Blokken zijn onderling koppelbaar; plaatsing gebeurt vaak op een waterdicht zeil dat daarna over de waterblocks wordt vastgemaakt.

• Overige methoden

  • Schuine of haakse waterschotten met schoren.
  • Permanente dam met sluitbare opening (coupure).
  • Permanent kelderdeel met zelfsluitende vlotter (vlotterdam, vlotterkering) of met zelfsluitende schotten.
  • Andere snelle oplossingen, bijvoorbeeld een boot afzinken om een groot gat te dichten.

Uitvoering

• Keuze van methode hangt af van ondergrond, beschikbare tijd, toegang met materieel en of er al water staat.
• Vooraf opslag en bereikbaarheid van materiaal zijn cruciaal; bevoegde instanties moeten dat regelen en afstemmen.