Ondersabelen

Betekenis

Ondersabelen is het opvullen van de (kleine) ruimte tussen constructieonderdelen, zoals de voetplaat van een stalen of betonnen kolom en de betonconstructie, met een speciale metselspecie of giethars. Daarmee ontstaat een volledige druk- en steunoverbrenging tussen kolom(voet) en drager en vermindert het risico op puntbelasting en plaatselijke verzakkingen.

Toepassing

Ondersabelen wordt toegepast wanneer extra ondersteuning en draagkracht nodig zijn.

• Stalen kolommen in betonconstructies voor volledige ondersteuning van de kolomvoet.
• Ondergieten van zware machines of rails om het draagvermogen van de ondergrond te vergroten.
• Ondersteuning van voetplaten van geluidsschermen langs hoge snelheidslijnen.
• Ondersabelen van de voet van stijlen van brugleuningen.
• Opvullen van stelruimten bij wandelementen.
• Ondergieten van staalconstructies en voetplaten in diverse infrastructurele toepassingen.

Aandachtspunten

• Zorg voor volledige ondersteuning: de voeg tussen kolom(voet) en drager moet volledig gevuld zijn zodat de last gelijkmatig wordt overgedragen.
• Beperk waterophoping: een gevulde voeg vermindert het blijven staan van water en daarmee het risico op corrosie van de kolomvoet.
• Hoogteverstelling: ondersabelingsmortel maakt het mogelijk om de kolomvoet in hoogte te verstellen en definitief te stellen.
• Kies de juiste mortel: krimpvrije of krimparme mortels zijn essentieel om verzakkingen door krimp te voorkomen.
• Alternatieven: in sommige gevallen kan een tweecomponenten-giethars worden toegepast als alternatief voor mortel.

Voordelen

• Volledige ondersteuning van de constructie, niet alleen op bevestigingspunten.
• Verbeterde stabiliteit en draagkracht van het geheel.
• Bescherming tegen corrosie door reductie van stilstaand water rond de kolomvoet.
• Mogelijkheid tot nauwkeurige verstelling en uitnivellering bij montage.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Os-mortel / osvm-mortel: ook aangeduid als ondersabelingsmortel of ondersabelings-vulmortel.
• Gietmortel of zwelmortel: beschikbaar in krimparme of krimpvrije samenstellingen.
• Tweecomponenten-giethars: wordt soms gebruikt als alternatief voor mortel.
• Expanderende mortels: worden onder andere toegepast bij het opvullen van stelruimten van wandelementen.

Aankauwen

Aankauwen is nauw verwant maar heeft een specifieke betekenis: het vullen van voegen tussen natuursteenstukken nadat die met wiggen zijn gesteld; de mortel wordt in kleine hoeveelheden strak in de voeg gedrukt totdat het stuk op de mortel staat. Bij metaalconstructies wordt de term ook gebruikt voor het aanbrengen van krimparme of krimpvrije mortel om een gesteld portaal of element definitief op te nemen en de bovenliggende belasting over te dragen.

Terminologie en herkomst

De term ondersabelen is afgeleid van het Franse sable (zand). In de bouw kan "sabel" ook de betekenis van beitel hebben. Engelse en Duitse aanduidingen zijn onder meer "to underpin with mortar" en "unterstopfen".