Dilatatie

Betekenis

Dilatatie is de methode om bewegingen van een gevelconstructie op te vangen door het aanbrengen van open voegen of met indrukbare materialen gevulde voegen tussen bouwdelen. Ze verhindert scheurvorming die kan optreden door windbelasting, temperatuursverschillen, materiaalverschillen en bouwkundige aangrijpende belastingen.

Toepassing

Dilatatie wordt toegepast bij wanden en gevels om vervormingen te isoleren.

• In lange wanden of gevels, zeker bij grotere oppervlakken (bijvoorbeeld meer dan ca. 6 m breed).
• Bij wanden verzwakt door kozijnopeningen of andere onderbrekingen.
• Tussen niet-gefundeerde en gefundeerde wanden of bij lokale belastingverschillen (bijv. uitbouw t.o.v. rest van gebouw).
• In gevels met verschillende materialen of bij gebruik van materialen met verschillende uitzettingscoëfficiënten.
• Ook toegepast in vloeren (parket) en details zoals een aanrecht tussen houten plaat en bovenlaag.

Aandachtspunten

• Houd rekening met zowel verticale als horizontale vervormingen van de gevel.
• Vermijd onnodige starre verbindingen tussen buitenblad en binnenblad; waar verbindingen niet te vermijden zijn, beperk de invloed (spouwankers, kozijnverankering).
• Laat tussen buitenblad en kozijn ongeveer 5 mm vrij en vul dit met een elastische, rotbestendige vulling (bijv. compressieband).
• Zorg bij de dilatatie voor luchtdichtheid van de gebouwschil, bijvoorbeeld met een goed samendrukbare schuimband in de voeg (bijv. TP600 illmod 600).
• Breng glijfolie toe tussen fundering en metselwerk waar het gevelgewicht de fundering moet overdragen.

Typen / uitvoeringen

• Verticale dilatatie:
  • Koude voeg: ca. 1 mm, bedoeld voor geringe krimpspanningen.
  • Open dilatatievoeg: ca. 5 mm.
  • Gevulde dilatatievoeg: ca. 10 mm.
• Horizontale dilatatie:
  • Vaak uitgevoerd als gesloten voeg van ongeveer 10 mm.
• Dilatatievoegen kunnen open blijven of gevuld worden met indrukbare materialen zoals zwelband of kit op een flexibele rugvulling.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Voegbanden en dilatatievoegprofielen in diverse uitvoeringen en breedtes.
• Profielen met gladde inlage geschikt voor hygiënische toepassingen (bijv. ziekenhuizen).
• Waterdichte dilatatieprofielen toegepast in parkeergarages, industriegebouwen of voetgangersbruggen.
• Indrukbare materialen: zwelband, kit op flexibele rugvulling, samendrukbare schuimbanden (voorbeeld: TP600 illmod 600).
• Elastische, rotbestendige compressiebanden voor aansluiting tussen buitenblad en kozijn.

Keuze en planning

• Aantal en onderlinge afstand van dilatatievoegen hangen af van:
  • Oriëntatie ten opzichte van de zon.
  • Materiaal van de buitengevel (baksteen, beton, natuursteen).
  • Aanwezige krachten op de gevel (lateien, balkons, overstekken).
  • Muuropbouw: steensmuur versus halfsteensmuur (halfsteensmuur vraagt meer dilataties).
  • Metselmortel: cementmortel vraagt doorgaans meer dilataties dan hydraulische kalkmortel.
  • Aanwezigheid van wapening in het metselwerk (niet-gewapend metselwerk vraagt meer dilataties).
• Keuze van dilatatieprofiel is afhankelijk van de toepassing en gewenste voegbreedte; sommige profielen combineren afdichting en waterdichtheid.

Relatie met belastingen en verbindingen

• Temperatuurverschillen tussen buiten- en binnenblad en tussen verschillende gevelmaterialen veroorzaken uitzetting/krimp door verschillen in uitzettingscoëfficiënten.
• Bouwtechnische aangrijpende belastingen zoals kruip van vloeren of zettingen kunnen lokale vervormingen veroorzaken; dilataties beperken dat effect.
• Bindingen die meestal niet vermeden kunnen worden (bijvoorbeeld spouwankers of verankering van kozijnen) moeten bij het dilatatieontwerp meegewogen worden om scheurvorming te voorkomen.

Documentatie

• Een dilatatieplan beschrijft de locatie, uitvoering en type dilatatievoegen en hoort bij de bouwdocumentatie.