Oor

Betekenis

Een oor is het uitstekende deel van een raam- of deurkozijn bij de bovendorpel of onderdorpel dat in het omringende metselwerk wordt op- of ingesloten. Het oor vergroot de stevigheid van het kozijn en maakt het mogelijk dat de bovendorpel de functie van latei vervult; bij een kruiskozijn draagt de middenstijl een deel van het metselwerk. Het woord kent ook andere bouwkundige betekenissen, bijvoorbeeld in houtbouw en vestingwerken.

Toepassing

Oren komen in diverse bouwkundige contexten voor.

• Raam- en deurkozijnen: uitstekende delen bij bovendorpel of onderdorpel die in het metselwerk worden opgenomen.
• Houtbouw: overgang van haakse op geprofileerde doorsnede aan ribben of muurplaten van een houten gewelf.
• Vestingwerken: oreillon als uitbouw aan de schouderhoek van een bastion.
• Metselwerkdetails: loket-oortjes bij het loodloket in de lintvoeg.
• Algemene objecten: kleine uitstekende delen, zoals het oor van een kopje.

Aandachtspunten

• Verschijningsvormen: onderscheid tussen zichtbaar oor (uitstekend en zichtbaar in het metselwerk) en verdekt oor (in het metselwerk onttrokken).
• Restauratie: oren waren vaak gemenied; bij verwijdering of restauratie kan de karakteristieke oranje kleur van (lood)menie zichtbaar worden.
• Constructie: oren kunnen bijdragen aan de dragende werking van de bovendorpel; bij kruiskozijnen neemt de middenstijl bijkomende belasting op.
• Vestingwerkfunctie: een oreillon is vaak gebogen van vorm en dient om flank en deel van de courtine tegen vijandelijk vuur te dekken.

Typen

• Zichtbaar oor: het uitstekende deel sluit zichtbaar in het metselwerk; de dorpel loopt doorgaans door in het oor.
• Verdekt oor: het oor is door metselwerk aan het zicht onttrokken; het betreft een versmalling of doorlopende verlenging van de dorpel in het metselwerk.

Fortificatie: oreillon

Een oreillon (ook orillon of bolwerksoor genoemd) is een uitbouw aan de schouderhoek van een bastion die ontstaat wanneer het bastion bij de keel versmalt. Een oreillon is vaak gebogen van vorm; geschut op het oreillon dekt de flank van het bastion en een deel van de hoofdwal of courtine tegen vijandelijk vuur.

Overige betekenissen en uitdrukkingen

• Houtbouwterm: overgang van een haakse op een geprofileerde doorsnede, zoals bij ribben en muurplaten van een houten gewelf.
• Loket-oortjes: uitstekende delen van een loodloket dat in de lintvoeg wordt bevestigd.
• Uitdrukking: "op één oor" gebruikt bij afwatering van bestrating wanneer een deel van de straat aan één kant afloopt (zie afschot).