Patineren

Betekenis

Patina of patin is de oxidelaag die zich op metalen als lood, zink, koper en brons vormt en die het metaal zijn natuurlijke kleur en een beschermende, vrijwel onoplosbare laag geeft. De term patina wordt ook gebruikt als verzamelnaam voor zichtbare ouderdomskenmerken in oppervlaktes van gebouwen of kunstobjecten en voor de witte oxidelaag op vuurstenen voorwerpen.

Toepassing

Patineren wordt ingezet om esthetiek, verouderingseffecten of beschermende eigenschappen te verkrijgen.

• Op koperen en bronzen beelden en sculpturen.
• Op koperen daken en gevelbekleding (voorpatinering en decoratieve afwerking).
• Op lood en zink als afwerking van dakdetails.
• Bij restauratie en conservering van zilver en brons (zwavelbehandelingen).
• Op meubels en houten onderdelen om een duidelijk oud uiterlijk te verkrijgen.

Aandachtspunten

• Verwacht geen volledig uniforme kleur; bij koper varieert het patina van lichtgroen tot blauwgroen.
• De kleur kan in de loop der jaren veranderen; gewenste groene tint kan na circa zes jaar vervagen naar een mengeling van groen en donkerbruin.
• Fabrieksmatig gepatineerde platen kunnen plaatselijk verkleuren en afbladderen; rekening houden met kwaliteit van leverancier en verwerkingswijze.
• Patina is vrijwel onoplosbaar en beschermt het onderliggende metaal tegen verdere corrosie.
• Voor lood voorkomt behandeling met patineerolie de vorming van niet-hechtend loodwit op de oppervlakken waar het lood op afwatert.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Chemische middelen: kopersulfaat (veelgebruikt bij daken), koperoxide, ijzeroxide.
• Specifieke patina’s: brochantietpatina (turkooise kleur overeenkomstig het mineraal brochantiet).
• Zwavellever (kaliumpolysulfide, blitsbeits) voor zwart patineren van zilver; ook toepasbaar voor donkerder maken van brons.
• Er bestaan voorgepatineerde materialen die het uitzicht van koperpatina nabootsen (bijv. voorgepatineerd zink).

Typen / uitvoeringen

• Koudpatina: aanbrengen van een patina-oplossing bij omgevingstemperatuur; verloop van verkleuring verloopt meestal traag.
• Warmpatina: verwarmen met een brander en aanbrengen van een chemische stof; verkleuring is onmiddellijk zichtbaar.
• Dampbehandeling, stempelen en gebruik van gasbrander behoren ook tot gangbare methodes.
• Versnelde natuurlijke oxidatie: blootstelling aan omstandigheden die natuurlijke veroudering versnellen (bijvoorbeeld specifieke bewerkingen door fabrikanten).

Uitvoering

• Patineren gebeurt met een patina-materiaal (chemische mix) dat kleuren en schakeringen veroorzaakt; bij sommige methodes wordt na aanbrengen verhit met een gasbrander.
• De beoogde kleur en het verloop ervan zijn afhankelijk van de gekozen chemie, temperatuur, en uitvoeringsmethode; resultaten zijn niet volledig voorspelbaar en variëren per behandelde plek.