Pseudogewelf

Betekenis

Een pseudogewelf is een overspanning van een ruimte die het uiterlijk van een gewelf heeft maar opgebouwd is uit uitkragende stenen die telkens een stukje verder naar het midden reiken. Daardoor ontstaat een koepel- of gewelfvorm zonder traditionele gewelfbouwtechnieken.

Toepassing

Pseudogewelven komen voor als vernaculaire bouwvorm in verschillende culturen en constructies.

• Bouw van trulli in het Italiaanse Apulië.
• Bouw van nuraghi op Sardinië.
• Tumuli met stenen gewelven bij Kelten in Ierland.
• Voorbeelden in de Maya-cultuur.
• Ronde gebouwtjes met stenen gewelven hebben regionale namen zoals torre (Corsica) en talayots (Balearen).

Aandachtspunten

• Niet verwarren met traditionele gewelven: pseudogewelven ontstaan door uitkraging en overlappende stenen.
• Ronde bouwwerken met stenen gewelven kunnen in verschillende regio's andere bouwwijze en naam hebben.
• De term "vals gewelf" wordt soms gebruikt als synoniem; dit woord is waarschijnlijk een germanisme.

Namen en verwante termen

• Trulli: karakteristieke ronde gebouwtjes met pseudogewelven in Apulië (zie ook trullo).
• Nuraghi: Sardijnse ronde stenen torens met pseudogewelven; op Sardinië zijn er meer dan 7000 exemplaren. Enkelvoud: nuraghe; Sardinisch Logudorese meervoud: nuraghes; Sardinisch Campidanese meervoud: nuraxis. Mogelijke herkomst van het woord nuraghe is nurra (stapel stenen of kuil).
• Tholos: in de Grieks-Romeinse bouw de term voor een rond gebouw met een koepelvormig dak.
• Vergelijkbare begrippen in traditionele bouwvormen: trullo, dolmen en andere vernacular-architectuurvormen.
• Taalvarianten: Engels "false vault"; Duits "das falsche Gewölbe", "das Kraggewölbe", "das Kragsteingewölbe".

Voorbeelden

• Trulli van Alberobello (Italië) met overlappende, uitkragende stenen.
• Nuraghi op Sardinië, zichtbare pseudogewelven van binnen- en buitenzijde.
• Tumuli van de Kelten in Ierland met gewelven opgebouwd uit over elkaar liggende stenen.
• Pseudogewelven in de architectuur van de Maya-cultuur.