Reversibel

Betekenis

Reversibel betekent omkeerbaar en verwijst naar oplossingen of ingrepen die in principe ongedaan gemaakt kunnen worden. In monumentenzorg en bij herbestemming betekent reversibiliteit dat aanpassingen zodanig worden uitgevoerd dat het oorspronkelijke gebouw hersteld of opnieuw gebruikt kan worden. Het streven naar reversibiliteit draagt bij aan het behoud van cultuurhistorische waarden en aan de flexibiliteit voor toekomstige bestemmingen.

Toepassing

Reversibiliteit wordt met name toegepast bij interventies aan monumenten en bij herbestemming van bestaande gebouwen.

• Herbestemming van kerken, fabrieken, stations en grote woningen.
• Ontwerpen van doos-in-doos-constructies om het bestaande casco zo min mogelijk te beschadigen.
• Toepassen van pen-en-gat-verbindingen in plaats van lijm om demontage mogelijk te houden.
• Plaatsen van cv-leidingen en radiatoren zodat ze zonder schade aan de oorspronkelijke constructie kunnen worden verwijderd of vervangen.
• Aanbrengen van voorzetramen in plaats van het plaatsen van nieuw dubbelglas.
• Inbouwen van een nieuwe draagconstructie binnen het bestaande casco zodat nieuwe vloeren en muren later verwijderd of hergebruikt kunnen worden.

Aandachtspunten

• Beperk de omvang van ingrepen; kleinere, terughoudende aanpassingen zijn eenvoudiger omkeerbaar.
• Houd zichtbare oorspronkelijke constructies zoveel mogelijk intact om karakter en cultuurhistorische waarde te behouden.
• Wees realistisch: grote ingrepen zijn zelden volledig reversibel, maar het streven naar reversibiliteit beperkt permanente aantasting.
• Rekening houden met bouwfysische verschillen tussen oud en nieuw; onzorgvuldige herbestemming kan koudebruggen, condensatie en schimmel veroorzaken.
• Creëer waar nodig een tussenruimte als buffer tussen oorspronkelijke wanden en nieuwe inbouw om bouwfysische problemen te voorkomen.

Voorbeelden van reversibele oplossingen

• Doos-in-doos-constructies (box-in-box) om bestaande bouw te sparen.
• Pen-en-gat-verbindingen in plaats van gelijmde verbindingen.
• Plaatsing van installaties (cv-leidingen, radiatoren) zodanig dat ze later zonder schade zijn te verwijderen.
• Voorzetramen in plaats van vervanging door nieuw dubbelglas.
• Nieuwe lichte draagconstructies binnen het bestaande casco, zodat nieuwe elementen later kunnen worden verwijderd of hergebruikt.

Herkomst

Het woord reversibel is afgeleid van het Latijnse re (terug) en vertere (omkeren, omdraaien).

Voorbeelden in de praktijk

• Armandomuseum in de Elleboogkerk (Amersfoort): pilaar vrijgehouden van de nieuwe vloer.
• Boekwinkel Polare (Selexyz) in de Dominicanenkerk, Maastricht: toevoeging van nieuwe elementen binnen een monumentale ruimte.