Roede

Betekenis

Een roede is één van de houten latten of metalen staven die vensterglazen in een raam vasthouden en het raamvlak visueel verdelen. Meestal lopen roeden zowel horizontaal als verticaal; bij kruisroeden ontstaan zo vensters met een kruisvormige indeling. Het woord is afkomstig uit het Protogermaans rodo, rodon (roede, twijg).

Toepassing

Roeden worden in verschillende contexten gebruikt.

• Vasthouden en omlijsten van ruiten in ramen.
• Verdelen van vensters in vakken (bijv. kruisroeden).
• Dienen als gordijnroede of koker voor tekenpapieren.
• Beschermen van glas-in-loodramen tegen kapotwaaien (windroede, brugstaaf).
• Vormen van de balk (roede/stock) door de as van een molenkop om twee wieken te maken.

Aandachtspunten

• Materialen: roeden kunnen uit hout of metaal bestaan en voorkomen massief of hol.
• Vormgeving: de roedeverdeling bepaalt de uitstraling van het raam (kruisroeden, wienersprossen).
• Termgebruik: "roede" is een veelvormig woord en kan naar verschillende voorwerpen verwijzen; context bepaalt de betekenis.
• Historische maten: als oude oppervlaktemaat varieerde de roede regionaal; bij de invoering van het metrieke stelsel werd 1 roede gelijkgesteld aan 1 are (100 m²) en als lengte aan 10 m.

Andere betekenissen

• Langwerpig voorwerp: een roede kan een langwerpig hol of massief voorwerp van metaal of een andere harde stof zijn, bijvoorbeeld dunne stalen gordijnroeden of de koker voor tekenpapieren.
• Beschermingsstaaf: de metalen staaf die een glas-in-lood-raam beschermt tegen kapotwaaien wordt ook wel roede genoemd (windroede, brugstaaf).
• Molenbalk: bij molens is de roede de ijzeren of houten balk die door de as van de kop wordt gestoken en zo twee wieken vormt.
• Oude maat: historisch was de roede een oppervlaktemaat (regionaal 10–30 m²) en een lengtemaat (regionaal 10–20 voet, ca. 3–6 m); sinds het metrieke stelsel is 1 roede gelijk aan 1 are (10 × 10 m, dus 100 m²) en als lengte 10 m.

Namen in andere talen

• Engels: glazing bar, muntin bar (Amerikaans); voor gordijnroede: rod; voor molenbalk: stock.