Steunbeer

Betekenis

Een steunbeer is een verticale betonnen of gemetselde muurverzwaring die de zijwaartse druk van de kap en eventuele gewelven opvangt. Daarnaast kan een steunbeer worden aangebracht om horizontale krachten te nemen die ontstaan door gronddruk of waterspanning.

Toepassing

De steunbeer wordt ingezet waar muren extra zijwaartse of horizontale lasten moeten opnemen.

• Onder kap en gewelven van kerken en andere gebouwen.
• Ter opname van krachten door gronddruk of waterspanning.
• Als structurele ondersteuning waarbij dwarsmuren langsmuren kunnen steunen (pseudo-transept).
• Waar de muurverzwaring diepte heeft die groter is dan de breedte.

Aandachtspunten

• Materiaal: doorgaans uitgevoerd in beton of metselwerk.
• Vorm: meestal minder zwaar naar boven; dit verjongen gebeurt veelal stapsgewijs ("versnijden").
• Detail: tussen de delen van een steunbeer komen vaak waterlijsten voor.
• Constructief: de steunbeer heeft een dragende functie en steekt in diepte duidelijk uit ten opzichte van de muur.

Uitvoering

• Verticale muurverzwaringen worden aangepast aan de benodigde draagkracht en aan de overliggende constructie.
• Het verjongingsprincipe vermindert massa naar boven en wordt vaak in trappen uitgevoerd, waarbij elke trede met een waterlijst kan worden afgewerkt.

Verschil met liseen en pilaster

De keuze tussen steunbeer, pilaster en liseen hangt van vorm en functie af:

• Diepte > breedte: steunbeer.
• Dragende functie: steunbeer.
• Weinig diepte: pilaster of liseen.
• Met basement en kapiteel: pilaster.

Voorbeelden

• In kerkbouw functioneren dwarsmuren van een pseudo-transept als steunberen die de langsmuren stabiliseren.
• Steunberen komen voor in uiteenlopende vormen, van zware middeleeuwse exemplaren tot terughoudender, hedendaagse varianten die vooral architectonisch zijn gemotiveerd.