Telmerken

Betekenis

Telmerken zijn markeringen die op onderdelen van een houten constructie worden gekerfd, geslagen of geschreven om de volgorde van opbouw aan te geven. Ze komen vooral voor op balken, spanten en andere onderdelen van kappen en maakten het mogelijk onderdelen in de werkplaats en op de werf juist te assembleren.

Toepassing

Telmerken worden aangebracht in de timmerwerkplaats en op de bouwplaats.

• Markeren van de volgorde van spanten, balken en stijlen in kapconstructies.
• Aangeven van voor- en achterkant van een spant met normale en gebroken telmerken.
• Gelijktijdig nummeren van meerdere sporen of kappen door gebruik van een extra teken (bijv. het "visje").
• Scheiden van nummering met tekens zoals het #-teken.

Aandachtspunten

• Plaats telmerken vaak aan de wan-kant zodat de wan niet of niet direct zichtbaar is.
• Controleer of telmerken niet bedekt zijn, bijvoorbeeld door een korbeel.
• Houd rekening met historisch verschillende notaties: vroeger werden Romeinse of afgeleide cijfers gebruikt, later Arabische cijfers.
• Gebruik van extra tekens (bijv. het visje) maakt hergebruik van dezelfde nummering voor verschillende delen mogelijk.

Uitvoering

• Gehaalde telmerken: ingekerfd met een guts; één korte steek kan een C-tjes- of eitjestelmerk vormen.
• Gehakte telmerken: aangebracht met hamer en beitel.
• Andere gereedschappen: ritsmes, bijl, kraspen, zaag of ander scherp voorwerp konden eveneens telmerken maken.
• Soms werd de nummering visueel gescheiden door het gebruik van het #-teken.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Vormgeving varieert historisch: Romeinse cijfers of afgeleiden, later Arabische cijfers; specifieke vormen van cijfers (o.m. vanaf de 13e eeuw) wijken af van moderne schrijfwijzen.
• Er bestaan speciale tekens zoals gebroken telmerken (met een knikje) om verschil in zijde aan te duiden, en het visje als aanvullend symbool.

Verwante markeringen

• Merktekens: aanduidingen voor fabrikant, vervoerder, handelaar of eigenaar (anders dan de volgorde-aanduiding).
• Paringstekens: markeringen om aan te geven welke balken of stijlen bij elkaar horen.
• Vlotmerk: markering aangebracht terwijl hout nog in het water lag, die de eigenaar van het hout aangeeft.