Tromp

Betekenis

Een tromp is een klein steungewelf dat de overgang verzorgt van een vierkante onderbouw naar een ronde of veelhoekige koepel; het functioneert als een inwendig pendentief. Vaak vormt de tromp een half koepeltje, maar andere vormen van ondersteuning zijn mogelijk. Daarnaast is tromp ook de benaming voor het verwijde deel van een buis.

Toepassing

Trompen komen voor in historische en traditionele bouwkundige situaties en in buisconstructies.

• Ondersteunen van koepels of halve koepels bij de overgang van vierkante of rechthoekige ruimtes.
• Overdragen van verticale en horizontale belasting naar de hoeken of muren onder de koepel.
• Gebruik als uitgevormd, verwijfd deel van een buis, bijvoorbeeld bij stalen buispalen om paalsegmenten te koppelen.

Aandachtspunten

• Vorm: vaak uitgevoerd als half koepeltje, wat invloed heeft op de lastoverdracht.
• Constructie: kan worden opgebouwd uit geleidelijk uitkragende baksteenrijen.
• Toepassing in buizen: het getrompte deel is meestal enigszins verwijd en dient mechanische koppelingen mogelijk te maken.
• Terminologie: tromp kan zowel op architecturale elementen als op buisvormige onderdelen slaan; context is bepalend.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Baksteen: trompen worden veelvuldig gevormd door rijen bakstenen die geleidelijk uitkragen.
• Metselwerkkoepel: trompen kunnen als kleine koepeltjes in metselwerk voorkomen.
• Staal/buis: het getrompte deel van een buis is doorgaans uitgevoerd in metaal en vertoont plaatselijk een verwijding.

Voorbeelden / bouwkundige context

• Voorbeelden van trompen zijn zichtbaar in de Notre Dame du Port (Clermont-Ferrand), de burcht Gravensteen (Gent) en bij een boog van de Sarafsa Han (in de omgeving van Alanya, Turkije).
• In stalen buispalen komt een getrompt deel voor als één van de manieren om paalsegmenten te koppelen.

Vergelijking

• Vergelijkbaar met optrompen en versnijden (zie ook).
• Relatie tot pendentief: tromp wordt wel beschouwd als een soort inwendig pendentief.
• Zie ook tamboer (koepeltrommel) en muqarna voor verwante koepel- en ornamentvormen.