Vijfde gevel
De vijfde gevel is het dak als architectonische en multifunctionele buitenzijde van een gebouw.
Betekenis
De vijfde gevel duidt op het dak als extra gevelvlak met aandacht voor uitstraling en gebruik; niet alleen als technische constructie. De term verwijst vooral naar platte daken die architectonisch en functioneel meerwaarde bieden; hellende daken kunnen vergelijkbare esthetische of functionele elementen bevatten, maar zijn doorgaans minder multifunctioneel.
Toepassing
De term wordt gebruikt om daken te beschrijven die verder gaan dan wind- en waterdichtheid, isolatie en ventilatie.
- Multifunctioneel verblijf: dakterrassen met tuinmeubilair, speelruimtes, inpandige hoekbalkons of penthouse-uitbreidingen.
- Groene en klimaatfuncties: groendak, klimaatdak en retentie voor tijdelijke wateropslag.
- Drager van installaties en voorzieningen: pv-panelen, warmtepompen, airco’s, lichtstraten en daglichtbuizen.
- Architectonische accenten: grote overstekken, bijzondere vormen of materialen en uitzonderlijke dakkapellen (vooral bij hellende daken).
Aandachtspunten
- Toepassing van de term geldt hoofdzakelijk voor platte daken; hellende daken kunnen wel esthetische en functionele aanvullingen bieden.
- Een vijfde gevel combineert technische functies (wind- en waterdichtheid, isolatie, ventilatie, rookgasafvoer) met recreatieve en ecologische doelen.
- Het dak fungeert vaak als draagconstructie voor installaties en voorzieningen; ontwerp en uitvoering moeten hierop afgestemd zijn.
- Materialen en vormgeving van het dak beïnvloeden de visuele uitstraling en integratie in de omgeving.
Verschil met gevel en blinde/dove gevel
De vijfde gevel verwijst specifiek naar het dak als gevelachtig element, terwijl "gevel" doorgaans de verticale buitenwanden aanduidt. Een blinde gevel of dove gevel zijn varianten van een verticale gevel zonder of met weinig raamopeningen en verschillen dus wezenlijk van het concept van de vijfde gevel.
Herkomst
De term wordt mogelijk in de architectuurgeschiedenis toegeschreven aan R. van ’t Hoff in samenhang met Villa Henny (Huis ter Heide, 1915), die als vroeg voorbeeld van een architectonisch bewust ontworpen dak geldt.