Zakking

Betekenis

Zakking is een zetting van de grond als gevolg van een toename van de korrelspanning, waardoor het bodempeil afwijkt van de oorspronkelijke situatie. Gelijkmatige zakkingen veroorzaken doorgaans minder directe schade aan de constructie, maar kunnen aansluitproblemen en problemen met grondwaterstanden geven; ongelijkmatige zakkingen leiden vaak tot zettingsverschillen, scheurvorming en verhoogde blootstelling aan weersinvloeden.

Toepassing

Zakking is relevant bij bodem- en funderingsvraagstukken.

• Bij aanleg of ontgraving van ondergrondse verdiepingen en funderingsputten.
• Bij onttrekking van grondwater of lekkages tussen damwanden (bijv. bentonietlekkages).
• In het kader van funderingsherstel en herstelwerkzaamheden aan bestaande gebouwen.
• Bij monitoring van constructies om blijvende of voortschrijdende zettingen te detecteren.

Aandachtspunten

• Onderscheid maken tussen gelijkmatige en ongelijkmatige zakking; ongelijkmatige zakking veroorzaakt vrijwel altijd scheurvorming.
• Laag geplaatste raamkozijnen en andere aansluitingen kunnen problemen geven bij gelijkmatige zakking.
• Meetpunten moeten vastgelegd en herhaalbaar zijn; meetnauwkeurigheid per punt moet aantoonbaar binnen ±0,5 mm vallen.
• Funderingsherstel kan het verzakken tot stilstand brengen waarna duurzaam en cosmetisch herstel mogelijk is.
• Registratie van meetpuntlocaties is noodzakelijk voor betrouwbare zakkingsanalyses.

Soorten zakkingen

• Gelijkmatige zakking: het gehele gebouw zakt vrijwel gelijkmatig; de zakking is de afstand waarmee het peil afwijkt van het oorspronkelijke peil = 0.
• Ongelijke zakking: zettingsverschillen binnen de constructie; de zakking is de afwijking van de vloer ten opzichte van de horizontale lijn of van de muur ten opzichte van de verticale lijn.

Zakkingssnelheid

De snelheid van zakking wordt in categorieën ingedeeld op basis van millimeter per jaar:

• < 0,5 mm/jaar: nihil
• 0,5–2 mm/jaar: klein
• 2–3 mm/jaar: matig
• 3–4 mm/jaar: groot

• 4 mm/jaar: zeer groot

Meten en monitoring

• Vast meetpunten plaatsen aan de constructie en gebruik van een temperatuurgevoelige baak voor herhalingsmetingen.
• Herhalingsmetingen geven informatie over de zakking en moeten worden uitgevoerd met aantoonbare nauwkeurigheid per meetpunt binnen ±0,5 mm.
• Locaties van meetpunten dienen goed geregistreerd te worden.

Voorbeelden en oorzaken

• Bij bouw van ondergrondse verdiepingen in gebieden die normaal op palen gebouwd worden, is de kans op zakkingen vrij groot door onttrekking van water en lekkages tussen damwanden; dit speelde bijvoorbeeld bij metrobouw.
• Voorbeeld oude funderingsberekening (Van Nelle-fabriek): blijvende zakking begon bij 120 ton proefbelasting; met een drievoudige zekerheid werd 40 ton belasting per paal toegelaten; voor houten palen werd maximaal 10 ton per paal gehanteerd; in totaal zijn 2000 palen geslagen.
• Scharnierpand: een pand tussen twee andere panden die verschillende zakkingen vertonen, waardoor het scharnierpand scheef staat ten opzichte van de horizontaal.

Verschil met zakscheur

• Zakscheur is een gevolg van ongelijkmatige zakking en manifesteert zich als scheurvorming in de constructie; zakking zelf is de onderliggende zetting van de grond.