Ziggurat

Betekenis

Een ziggurat is een piramidevormig bouwwerk met hoge stenen trappen en meerdere terrassen die per verdieping in oppervlakte afnemen. Het fungeerde vaak als tempeltoren in de religies van Babyloniërs, Soemeriërs, Assyriërs en Elamieten; de trappen vormden de lange weg naar het allerheiligste, dat in een relatief kleine tempel op het hoogste terras lag.

Toepassing

Ziggurats dienden als religieuze en stedelijke monumenten.

• Dienen als tempeltoren en centrum van de eredienst voor de stad.
• Markeren en begrenzen het heilige gebied rond administratieve en religieuze gebouwen.
• Fungeren symbolisch als verbindingsweg naar de goden via trapopgangen.
• Voorbeelden: de ziggurat van Ur, Chogha Zanbil en de (mythologische) Toren van Babel; vergelijkingen worden gemaakt met andere piramideachtige tempels zoals El Castillo in Chichén Itzá.

Aandachtspunten

• Ontstaan en verspreiding: ziggurats werden gebouwd en verbouwd van circa 4000 v.Chr. tot circa 500 v.Chr., vooral in Mesopotamië (het huidige Syrië en Irak) en Perzië (Iran).
• Definitieve vorm: ontstond in de tweede helft van het derde millennium in steden als Ur, Obed, Eridu, Nippur en Umma.
• Constructie: vaak omgeven door bakstenen muren; gelaagde bouwwerken rezen tot ongeveer 20 meter hoogte en waren via een trap toegankelijk.
• Gevels en opbouw: façaden waren geleed en voorzien van risalieten; muren liepen vaak schuin af.
• Terminologie: ook genoemd ziggoerat of ziqqurratu (Babylonisch); soms aangeduid als torentempel of tempeltoren. De term betekent letterlijk "gebouwd op een verhoogd gebied".

Materialen / uitvoeringsvormen

• Trappen en terrassen: vaak uitgevoerd in steen.
• Omhulling en structuur: bakstenen muren omringen en ondersteunen de gelaagde opbouw.

Verschil met verwante bouwwerken

• Piramide: een piramide is doorgaans een grafmonument, niet primair een tempel zoals de ziggurat.
• Mastaba: een stenen grafplaats die enigszins op een ziggurat lijkt maar een andere functie heeft.
• Terp: ook een verhoogd kunstmatig plateau, maar niet per se een tempeltoren; de term benadrukt het verhoogde karakter.

Historiek

• Periode en regio: bouw en verbouw van ziggurats vonden plaats van ca. 4000 v.Chr. tot ca. 500 v.Chr. in het gebied van het huidige Syrië, Irak en Iran.
• Voorbeelden met datum: ziggurat van Ur (gebouwd ca. 2100 v.Chr.); ziggurat Chogha Zanbil nabij Susa (gebouwd ca. 1250 v.Chr., tempel voor de god Inshushinak).