Amfitheater

Een amfitheater is een rond of ovaal openluchttheater met rondom oplopende rijen zit- of staanplaatsen.

Betekenis

Een amfitheater is een rond of ovaal bouwwerk voor uitvoeringen waarbij de toeschouwers het centrale strijd- of speelveld rondom omringen. Het ontwerp zorgt voor zicht vanuit alle richtingen en maakt grote capaciteit mogelijk; de Romeinse amfitheaters vertonen vaak uitgebreide onderbouw voor techniek en logistiek.

Toepassing

Amfitheaters werden vooral in de Romeinse wereld gebruikt voor publieke voorstellingen en geestesvermaak.

  • Bieden plaats aan duizenden toeschouwers.
  • Bevatten onder de arena kelders met gangen, kooien, lieren en ruimtes voor techniek en uitrusting.
  • Vorming van een cavea met ringen rond de arena zodat iedereen zicht heeft.
  • Indelen van zitplaatsen naar maatschappelijke status, met loges en gelaagde rijen.
  • Spannen van een velum als groot zonnescherm bij felle zonneschijn.

Aandachtspunten

  • Vinden van een geschikte natuurlijke helling is lastiger dan bij halfronde Griekse theaters; amfitheaters stonden daarom vaak geheel op zichzelf.
  • Constructie bestond hoofdzakelijk uit steen; zitbanken waren bij de Romeinen ook wel van hout.
  • Zorg voor voldoende onderbouw en logistieke ruimte onder de arena voor kooien, lieren en doorgangen.
  • Bekende voorbeelden zijn het Colosseum in Rome en het amfitheater van Pompeii (rond 80 v.Chr.).

Onderdelen

  • Arena: het centrale strijd- of speelveld.
  • Cavea: de tribunes met rijen zitplaatsen die rond de arena lopen en schuin oplopen.
  • Diazoma: de halfronde omgang die de cavea in een boven- en benedendeel verdeelt.
  • Cuneus: hoekvormige afscheiding in de cavea die de uitwaaierende trappen afsluit.
  • Velum: een groot zonnescherm of luifel dat bij felle zon over het theater gespannen kon worden.
  • Onderbouw: kelders en gangen onder de arena voor techniek, kooien en uitrusting.

Materialen / uitvoeringsvormen

  • Hoofdzakelijk opgetrokken uit steen.
  • Zitbanken konden zowel uit steen als uit hout bestaan, afhankelijk van functie en uitvoering.

Verschil met theater

  • Griekse theaters zijn halfrond en werden meestal tegen een berghelling gebouwd; de tribunes maakten gebruik van natuurlijke hoogteverschillen.
  • Amfitheaters zijn rond of ovaal en omringen de arena volledig; ze werden vaker als zelfstandige, vrijstaande bouwwerken geconstrueerd.

Etymologie

  • Amfi is Grieks voor onder andere "beide zijden".
  • Theater komt van het Griekse théatron (plaats voor schouwspelen), afgeleid van théa (aanblik, schouwspel).
  • Engels: amphitheatre (Brits), amphitheater (Amerikaans).

Gerelateerde termen

Romeinse bouwkunst

Ook interessant

Typegoedkeuring Een typegoedkeuring (ook Erkende Technische Goedkeuring, ETG) is een overheidsgoedkeuring voor een specifiek bouwdeel in een concrete toepassing binnen de Wkb. UHSB UHSB is de afkorting voor ultrahogesterktebeton en verwijst naar het lemma hogesterktebeton. Uitbouw Een uitbouw is een aan het gebouw vastzittend bouwwerk dat over een groot gedeelte rechtstreeks vanuit het gebouw toegankelijk is. Uithof Een uithof is een op het platteland gelegen boerderij of hoeve die behoort tot een klooster of abdij.