Bastaardmortel
Bastaardmortel is een mortel waarvan het bindmiddel zowel uit cement als kalk bestaat, zonder dat één component dominant is.
Betekenis
Bastaardmortel is een mortel waarbij zowel cement als kalk als bindmiddel aanwezig zijn, maar niet in zulke hoeveelheden dat het als zuivere cementmortel of zuivere kalkmortel wordt aangemerkt. Daardoor heeft de mortel eigenschappen van beide bindmiddelen en kan ze als een kalkhoudende cementmortel worden beschouwd. Een variant, basterdtras, vervangt het cement door tras.
Toepassing
Bastaardmortel wordt toegepast waar zowel hechtend vermogen als enige hydraulische werking gewenst is.
- Waterdicht maken van trasramen.
- Gebruik als hydraulisch middel bij (historisch) metselwerk.
- Toepassing in historische mortelrecepten en restauratiecontexten.
Aandachtspunten
- Samenstelling variabel: de verhouding cement–kalk bepaalt de eigenschappen en sterkte.
- Basterdtras is een gelijkwaardige variant waarbij tras het cement vervangt.
- Recepturen variëren van kalkrijke tot relatief cementrijke mengsels; specificatie per toepassing belangrijk.
- Historische recepten en namen kunnen uiteenlopen (basterdmortel, basterdtras, basterd cementmortel).
Materialen / uitvoeringsvormen
- Cement en vette of luchtkalk als bindmiddelen in uiteenlopende verhoudingen.
- Tras kan gebruikt worden in plaats van cement voor de basterdtras-variant.
- Mengsels kunnen in massa- of volumeproporties worden gegeven, afhankelijk van het recept.
Voorbeelden / recepturen
- 200 kg cement en 100 kg vette kalk per m³ zand (ook uit te drukken als 1 deel cement: 1 deel vette kalk: 6 delen zand in volumes).
- Kalkrijke samenstelling: 1 deel cement: 3 delen luchtkalk: 13 delen zand.
- Basterdtras (slappe bastertras): 3 delen kalk: 1 deel tras: 2 delen zand.
Verschil met cementmortel en kalkmortel
- Geen van beide bindmiddelen is in zulke mate aanwezig dat de mortel formeel als cementmortel of kalkmortel geldt.
- Funktioneel ligt bastaardmortel tussen beide: het combineert binding en mechanische sterkte van cement met de verwerkbaarheid en chemische eigenschappen van kalk, waardoor het als kalkhoudende cementmortel wordt aangeduid.