Mortel

Betekenis

Mortel is een kunstmatig bereid mengsel van een bindmiddel, toeslagstoffen en water; het bindmiddel kan cement, kalk of beide zijn. Door de reactie tussen bindmiddel en water verhardt de mortel en wordt hij een stevige verbinding tussen bouwdelen.

Toepassing

Mortel wordt toegepast waar materialen met elkaar verbonden of afgewerkt moeten worden.

• Metselen van bakstenen en andere metselstenen
• Pleisterwerk op wanden en plafonds
• 3D-printen van betonnen onderdelen
• Montage- en reparatiewerk met gespecialiseerde montagemortels (gietmortel, injectiemortel, ondersabelingsmortel, stelmortel, thixomortel)

Aandachtspunten

• Bindmiddel: kan cement, kalk of een combinatie van beide zijn; keuze beïnvloedt droging en uitharding.
• Toeslagmateriaal: vaak zand vanwege verschillende korrelgroottes die samen met het bindmiddel een compacte, weinig indrukbare massa vormen die goed hecht.
• Water: noodzakelijk om de componenten met elkaar te laten reageren en de verharding mogelijk te maken.
• Kalkhoudende mortels drogen minder snel op en kunnen daardoor beter uitharden bij bepaalde toepassingen.
• Terminologie: de term "betonmortel" wordt vaak gebruikt, maar correcter is "betonspecie"; "betonmortel" duidt soms op fabrieksmatig vervaardigde betonspecie.

Soorten mortel

• Metselspecie / metselmortel: mengsel van cement met zand en water; metselmortel kent vaak een verhouding van 1 deel metselcement op 3 delen grof scherp zand; soms wordt aan deze specie kalk toegevoegd.
• Kalkmortel: gemaakt van gebluste kalk met water en zand; tras kan worden toegevoegd als puzzolaan.
• Basterdmortel (bastaardmortel): bevat zowel kalk als portlandcement (of in plaats van portlandcement: tras, zie trasmortel).
• Schelpkalkmortel en steenkalkmortel: varianten met respectievelijk schelpkalk of steenkalk als bindmiddel.
• Betonmortel / betonspecie: bestaat uit zand, cement, grind, water en eventueel vulstoffen, hulpstoffen en vezels (zoals kunststof of staal).
• PC-mortel: polymeren (kunstharsen) als bindmiddel, dus zonder cement.
• PCC-mortel: combinatie van polymeren en cement.

Montage- en speciale mortels

• Gietmortel: montagemortel voor het vullen en omkleden van elementen.
• Ondersabelingsmortel (zwelmortel): gebruikt bij ondersabelen.
• Injectiemortel: voor het injecteren in voegen en scheuren.
• Stelmortel: voor het stellen van elementen.
• Thixomortel: speciale consistentie-eigenschappen voor bepaalde toepassingen.

Benaming en etymologie

De term "mortel" is gevormd door dissimilatie van morter, afkomstig van het Latijnse mortarium (vijzel); in het Latijn ging de betekenis van "vijzel" ook over op "datgeen wat in de vijzel verpulverd wordt". Vergelijkbare termen: specie, kleefmortel.