Schelpkalkmortel

Betekenis

Schelpkalkmortel was de naam voor een kalkhoudende metselspecie waarbij de kalk afkomstig was van schelpen van zee of stranden. In de praktijk betreft het meestal een luchtkalkmortel; de term is tegenwoordig misleidend omdat echte schelpkalk niet meer wordt gemaakt.

Toepassing

Schelpkalkmortel werd toegepast als metselspecie en is vooral relevant bij herstel en onderhoud van historische bouwdelen.

• Metselen van baksteen- en tufsteenmetselwerk
• Voegwerk bij monumenten en historische muren
• Restauraties waarbij dampdoorlatendheid en compatibiliteit met oude steen gewenst zijn
• Productie van luchtkalkmortel voor hedendaagse restauratiewerkzaamheden

Aandachtspunten

• Spreek bij voorkeur van luchtkalkmortel; de naam schelpkalkmortel kan misleidend zijn omdat schelpkalk nauwelijks meer wordt gemaakt.
• Langzame harding voorkomt haarscheurtjes door vroege zettingen.
• Goede elasticiteit en taaiheid verminderen gevolgen van vroege zettingen.
• Dampdoorlatendheid en vochtregulatie verbeteren het binnenklimaat en het gedrag van metselwerk.
• Bij sloop zijn met schelpkalkmortel gemetselde stenen af te bikken en hergebruiktbaar; cementmortel kan daarentegen stukjes van oude baksteen doen afspringen.

Eigenschappen

• Langzame uitharding (van luchtkalk) waardoor de mortel taai en minder scheurgevoelig is.
• Minimale uitbloeiingen vergeleken met andere mortelsoorten.
• Een zekere mate van zelfherstellend vermogen: haarscheurtjes kunnen door inwerking van water en schelpkalk gedeeltelijk herstellen.
• Dampdoorlatend en vochtregulerend: geschikt voor dampopen bouwen.
• Het voegsel verweert nauwelijks en kan daardoor eeuwenlang meegaan; grotere kalkdeeltjes ("kalkpitten") reguleren vocht extra goed.

Materialen / uitvoeringsvormen

Kalkmortels bestaan globaal uit kalk (steenkalk of schelpkalk; waterkalk of luchtkalk) en metselzand.

• Echte schelpkalk wordt niet meer geproduceerd; sommige commerciële producten die "schelpkalkmortel" heten, kunnen in werkelijkheid steenkalkmortels zijn.
• Het Duitse Muschelkalk is geen echte schelpkalk omdat het uit Muschelkalkstein wordt gemaakt en daarom een steenkalk is.
• Minieme stukjes schelp in de mortel kunnen gunstig zijn voor de verwerkbaarheid en eigenschappen, maar in echte schelpkalk, mits goed geblust, zaten geen schelpresten.

Verschil met cementmortel

• Cementmortel kan door zijn eigenschappen en stijfheid oudere baksteen beschadigen; soms springen stukjes van oude baksteen af bij gebruik van cementmortel.
• Luchtkalkmortel (schelpkalkmortel) is flexibeler, dampdoorlatend en compatibeler met historische bouwmaterialen, waardoor het vaak de voorkeur heeft bij herstel van monumenten.