Boenhok

Betekenis

Een boenhok is een klein gebouwtje, meestal deels boven het water gelegen, bedoeld voor het schoonmaken van inventaris met slootwater. Het diende zowel als werkplaats om melkbussen, klompen en linnengoed te reinigen als als bergplaats voor diezelfde voorwerpen.

Toepassing

Het boenhok komt vooral voor bij boerderijen en landelijke erven, vaak direct aan een sloot.

• Reinigen van melkbussen, emmers en kaasmakersgereedschap.
• Schoonmaken van klompen, laarzen en vergelijkbaar schoeisel.
• Wassen van linnengoed, met daarna bleken en drogen op het bleekveldje.
• Opslag van gereinigde of te reinigen voorwerpen zoals melkbussen, dweilen en klompen.
• Plaats bieden voor de drie bakjes met zand, zeep en soda voor schuren, wassen en ontsmetten.

Aandachtspunten

• Ligging direct aan water vergemakkelijkte toevoer van relatief schoon slootwater en de afvoer van spoelwater.
• Constructie bestond doorgaans uit drie wanden en was open aan de slootzijde; zeer zelden een opklapbare wand.
• Aanwezigheid van brede, diepe treden maakte dompelen en uitspoelen minder belastend.
• Soms was het boenhok een aanbouw van de boerderij; zeer soms ontbrak de overkapping en sprak men van een boenstoep (walstoep, waterstoep).
• Bij rijkere boeren konden decoratieve elementen aanwezig zijn, zoals windveren met houtsnijwerk.

Materialen en uitvoeringsvormen

• Constructie: meestal hout of steen.
• Dak: hellend dak.
• Varianten: volledig overdekt boenhok, boenstoep zonder overkapping, zelden een opklapbare wand aan de slootzijde; soms als aanbouw aan de boerderij.

Onderdelen

• Brede, diepe treden aan de slootzijde.
• Bergruimte voor melkbussen, teilen, dweilen en klompen.
• Garnituur van drie bakjes met zand, zeep (groene zeep) en soda voor respectievelijk schuren, wassen en sterk vervuilde was of ontsmetting.

Historiek en evolutie

• Vanaf de 20e eeuw raakten veel boenhokken in onbruik; ze werden vaak gesloopt of omgevormd tot schuurtje, bijkeuken of extra kamer.
• Oorzaken van verdwijnende boenhokken waren onder meer de komst van schoon leidingwater binnenshuis, de verminderde kwaliteit van slootwater, de invoering van de wasmachine, het liever binnenshuis schoonmaken, het ophalen en opnieuw leveren van schone melkbussen door coöperaties, het stoppen met zelf boter- en kaasmaken, en de stijgende kosten van dienstbodes.

Vergelijking

• Verschilt van een boenstoep doordat het boenhok meestal overkapt is; de boenstoep is een niet-overdekte werkplaats aan het water.
• Vergelijkbare landelijke gebouwtjes: baarhuisje, bakhuis, spieker, vloedschuur en schapenboet.