Boezem

Betekenis

Een boezem is het stelsel van waterlopen en meren dat dient voor voorlopige berging van overtollig polderwater, waarna dat water op het buitenwater (rivieren, zee, IJsselmeer e.d.) kan worden geloosd. Daarnaast is "boezem" in de bouwwerken de benaming voor het rookvangende deel van een schoorsteen, het uit de muur uitstekende gedeelte dat meestal tot boven het plafond reikt.

Toepassing

De term boezem wordt toegepast in waterbeheer en in de bouw.

• Opvangen van overtollig polderwater uit sloten, weteringen en polders.
• Lozen van boezemwater op het buitenwater via sluizen en boezemgemalen.
• Als tijdelijke zoetwatervoorraad: in droge tijden kan boezemwater extra water in een polder leveren.
• Functie als natuurgebied: boezemgebieden kunnen ongemoeid blijven en interessante natuurgebieden herbergen.
• In gebouwen: het rookkanaalgedeelte van een schoorsteen, ondersteund door balken, consoles, muurtjes of pilaren.

Aandachtspunten

• Lozen gebeurt met sluizen met of zonder bemalingswerktuigen; boezemgemalen stuwen boezemwater naar het buitenwater.
• Wanneer het boezempeil te laag staat, kan water uit het buitenwater in de boezem worden gebracht.
• Bij te hoge boezemstanden kan water uit de boezem tijdelijk naar aangewezen overloopgebieden worden geloosd.
• Ringvaarten kunnen ook als boezem functioneren; ketens van boezems leiden water naar volgende boezems of naar het buitenwater.
• In gebouwen moet een boezem (schoorsteenborst) adequaat worden ondersteund, bijvoorbeeld als hangboezem aan schoorsteenijzers.

Typen

• Hoge boezem: ontvangt water uit een lagere boezem of uit een molenboezem.
• Vrije boezem: een boezem waarop altijd mag worden uitgemalen.
• Besloten boezem: een boezem waarop niet (meer) mag worden uitgemalen wanneer het maalpeil is bereikt.
• Bergboezem: een boezem die vooral de functie van noodopvang heeft, vaak met een brede, langzaam glooiende oever voor extra berging en waarde voor weidevogels.
• Boezemland: niet-ingepolderd land dat zijn afwatering op een boezem heeft.

Werking / principe

• Overtollig water uit lagere polders wordt op de boezem uitgeslagen en daar tijdelijk geborgen.
• Sluizen en gemalen reguleren het lozen naar het buitenwater; bij een hogere stand in het buitenwater kan een boezemgemaal nodig zijn om te stuwen.
• Spuisluizen brengen water van de ene waterloop naar de andere wanneer het peil hoger is dan het peil waarop uitgewaterd wordt.
• Poldergemalen stuwen water uit de polder omhoog naar de boezem; de boezem is zelf het water waarop uitgemalen wordt.

Boezem in de bouw

• De boezem van een schoorsteen is het rookvangende deel dat uit de muur springt en tot boven het plafond reikt.
• Ondersteuning kan bestaan uit een balk of plaat gedragen door consoles, muurtjes of pilaren; een hangboezem hangt aan balken verbonden met schoorsteenijzers.
• Boezems kunnen diverse afwerkingen hebben, zoals betegeling, houten planken met snijwerk of marmeren bekleding met decoratie.