Brutalisme

Betekenis

Brutalisme is een stroming waarin het beton van een gebouw onbewerkt of ruw zichtbaar blijft; de term is afgeleid van het Franse béton brut, 'ruw beton'. Daardoor krijgen gebouwen een monumentaal, vaak onpersoonlijk en massief karakter, waarbij soms de afdrukken van bekistingslatten in het betonoppervlak zichtbaar blijven.

Toepassing

Brutalisme komt vooral voor bij omvangrijke publieks- en overheidsprojecten.

• Grote openbare en overheidsgebouwen
• Universiteitsgebouwen
• Infrastructurele werken (bijv. onderdelen van de Deltawerken)
• Gebouwen waar onafgewerkt beton als esthetisch middel wordt toegepast

Aandachtspunten

• Monumentaliteit: vaak een afstandelijk en autoritair voorkomen.
• Materialen: onafgewerkt beton vertoont texturen en bekistingsafdrukken die onderhoud en reiniging beïnvloeden.
• Vervuiling: oppervlakken van ruw beton worden snel vuil en neigen naar verval.
• Gebruik: vorm en verschijning kunnen zwaarder doorwegen dan het gebruiksgemak voor gebruikers.
• Publieke perceptie: bouwstijl kan weerstand, vandalisme en graffiti uitlokken.

Kenmerken

• Sculpturale, monumentale blokvormen met eenvoudige of uitgesproken grondvormen.
• Massieve bouw en zware bouwvolumes.
• Onafgewerkte materialen en ruwe oppervlakken: soms met textuur of patroon.
• Herhaalde bouwelementen en forse, theatrale uitbouwen.
• Vaak (te) grote, grijze massa's en meestal kleine vensters.
• Bij voorkeur toegepast in grote openbare of overheidsgebouwen.

BRUUT (boekbeschrijving)

Het boek "BRUUT, Atlas van het brutalisme in Nederland" vat de stijl samen met de letters van BRUUT:

• Beton zichtbaar
• Ruwe onafgewerkte oppervlakken
• Uitgesproken
• Ultra groot, zwaar, massief en sculturaal
• Textuur / theatraal

Nadelen

• Monumentaal en onpersoonlijk: afstandelijk en soms autoritair van uitstraling.
• Vormgericht: uiterlijk kan belangrijker zijn dan functioneel gebruik en gebruikersbehoeften.
• Materialiteit: onafgewerkt beton als 'eerlijk' materiaal kan misleidend over intentie en uitstraling zijn.
• Onderhoudsgevoeligheid: neiging tot snel vuil worden en verval.
• Sociale reactie: kan weerstand en vandalisme oproepen.

Vertegenwoordigers

• Le Corbusier
• Ludwig Mies van der Rohe
• Jo Vegter (Nederland)
• Jaap Bakema (Nederland)

Voorbeelden

• Parlementsgebouw Chandigarh (India), bouwperiode 1951–1961, architect Le Corbusier.
• Evoluon (Eindhoven): genoemd als een geslaagd brutalistisch gebouw met meer menselijke maat dankzij gebogen en beschermende vormen.
• Stadhuis Terneuzen (1972), architect Jaap Bakema.
• Notre-Dame-du-Haut, Ronchamp (1955), Le Corbusier: voorbeeld van een eenvoudige, brutalistische vormgeving.

Kritische noot

• Veel brutalistische gebouwen zijn gesloopt; tegelijk blijkt uit een inventarisatie dat ongeveer de helft van de in het genoemde boek opgenomen gebouwen beschermd is door rijk, provincie of gemeente.
• Er bestaat een sterke drang binnen bepaalde groepen om brutalistische gebouwen te behouden, wat soms als elitaire behoudsdrang wordt ervaren.

Vergelijking

• Zie ook: modernisme, structuralisme