Duim

Betekenis

De duim is historisch een lengtemaat die overeenkomt met de breedte van het laatste kootje van de duim van een volwassen man; de waarde varieerde per streek. Daarnaast is een duim een ronde pen die als draaipunt voor een geheng fungeert, en ook een haakvormige nagel of schroef voor steen of hout. Engelse aanduidingen in de bronnen zijn respectievelijk "inch" (lengtemaat), "hinge pin" (scharnierpen) en "nib" (nagel/duim).

Toepassing

De term en de onderdelen komen in verschillende contexten voor:

• Als lengtemaat bij historische en regionaal bepaalde metingen.
• Als draaipunt voor gehengen bij deuren en ramen (geplaatst als koker om de duim).
• Als haakvormige bevestiging voor steen of hout, gebruikt als nagel of schroef.

Aandachtspunten

• De lengte van de duim varieerde regionaal: de Amsterdamse duim was circa 2,573 cm; de Rijnlandse duim circa 2,616 cm.
• De duim is informeel gelijkgesteld aan de Engelse inch van 2,54 cm.
• De term heeft meerdere betekenissen; context bepaalt of het om een lengtemaat, een scharnierpen of een haakvormige nagel gaat.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Scharnierduimen: bestaan onder meer als plaatduim en oplasduim (varianten van de ronde pen voor gehengen).
• Schroef- en nagelvarianten: voorbeelden zijn kunststof omklede schroefduim, schroefduim met haak en gleuf, messing schroefduim en de zogenoemde volo duim; de volo duim is bedoeld voor steen en uitgevoerd in gehard staal met een V-vormig spijkerdeel.

Herkomst

De term komt uit het Middelnederlands dume (eerste vinger) en is verwant aan het Latijnse tumere (gezwollen zijn).