Krommer

Betekenis

Een krommer is een kromme stijl of balk in houtconstructies, in het bijzonder de stijl van het onderste deel van een kapgebint. De term wordt ook gebruikt voor een kromme balk in een vakwerkhuis en voor vergelijkbare gebogen houten onderdelen in trappen of scheepsbouw.

Toepassing

Krommers komen voor in dak- en houten gevelconstructies.

• Als onderste stijl van het kapgebint in kapspanten.
• Als kromme balk in vakwerkhuizen.
• Bij wrongstukken van trappen.
• In de bouw en restauratie van houten boten en schepen.
• Als hergebruikt hout uit sloop voor nieuwe constructies.

Aandachtspunten

• Korbeel en blokkeel versterken de aansluiting van de krommer: de korbeel vormt de hoekversteviging met de dekbalk (een vormvaste driehoek) en de blokkeel verbindt de krommer stevig met de buitenwand of de muurplaat.
• Gekromd en gegroeid hout (gewossen hout) leverde krommers met gunstige sterkte en nerfbeeld.
• Uit een zeer dikke plank of stam gezaagde krommers geven veel houtafval en hebben doorgaans een lagere constructieve sterkte en een ander nerfpatroon dan gegroeide krommers.
• Krommers waren historisch schaars; rond 1600 werd soms in de lengte doorgezaagd ('ontdubbelen') om aan de vraag te voldoen.
• Pogingen om krommers uit grenen te maken leverden twijfel over houdbaarheid en constructieve sterkte op; eikenhout bleef de voorkeur hebben voor grotere of bijzondere gebouwen.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Gewassen of speciaal gebogen en gesnoeide bomen: traditioneel de voorkeur voor krommers vanwege duurzaamheid en gunstige houtnerf.
• Gezaagd uit dikke plank of stam: mogelijk maar kostbaar en minder gewenst vanwege afval en sterkteverschillen.
• Grenenhout: geprobeerd voor krommers, maar vaak niet vertrouwd voor kromme constructieve onderdelen; eikenhout hield de voorkeur.

Uitvoering / vervaardiging

• Het vormen van krommers gebeurde vaak door jonge bomen in de gewenste vorm te buigen of te snoeien, waardoor het benodigde gewassen hout ontstond.
• Als alternatief werd rond 1600 soms in de lengte doorgezaagd om meer bruikbare krommers te verkrijgen; deze praktijk werd ook wel "ontdubbelen" genoemd.

Toepassing in scheepsbouw en restauratie

• De vraag vanuit de scheepsbouw vergrootte historisch de vraag en de prijs voor krommers.
• Krommers worden nog steeds toegepast bij de bouw en restauratie van oude houten boten en schepen.