Kubisme

Betekenis

Kubisme is een modernistische kunststroming die de werkelijkheid vereenvoudigt en abstraheert door nadruk op lijnen, vlakken en vaak rechte hoeken; daardoor verdwijnt traditionele perspectiefweergave. De stroming is van bijzonder belang in de schilderkunst van het begin van de twintigste eeuw en heeft later invloed gehad op bouwkunst en toegepaste vormgeving.

Toepassing

Kubisme komt voor in diverse disciplines.

• In de schilderkunst als stijlperiode (voornamelijk 1907–1925).
• In de bouwkunst en architectuur als bron van vorm- en vlakonderzoek, met zichtbare invloeden vanaf de late 20e eeuw.
• In meubel- en objectontwerp, grafisch ontwerp en toegepaste kunsten.
• Als inspiratie voor vaas- en kostuumvormgeving die hoekige, expressieve lijnen overnemen.

Aandachtspunten

• Geen perspectief toepassen: werken met lijnen, vlakken en rechte hoeken bepaalt de beeldtaal.
• Verwacht een conflict tussen expressieve, hoekige vormen en praktische, technische of functionele eisen bij toepassing in architectuur.
• Kenmerken als vereenvoudiging en abstractie leiden tot een sterke ordening van vormen.
• Na 1925 blijven invloeden zichtbaar, maar is er geen sprake meer van de klassieke kubistische stroming.

Achtergronden en kenmerken

• Vereenvoudiging van de werkelijkheid: abstraheren leidt tot ordening.
• Afwezigheid van traditioneel perspectief; focus op vlakken en contouren.
• Vrijheid van geest en avant‑gardistische houding drukt zich uit in expressieve, soms warrig-hoekige vormen.
• Conflict met functionaliteit en technische haalbaarheid, waardoor architectonische toepassing beperkt of aangepast moet worden.

Geschiedenis en ontwikkeling

• Startpunt: 1907 met het schilderij "Les Demoiselles d'Avignon" van Pablo Picasso.
• Kernfiguren: Pablo Picasso en Georges Braque als drijvende krachten van de stroming.
• Belangrijkste ontwikkelingsperiode: 1907–1914.
• Eerste wereldoorlog onderbrak de ontwikkeling; vele schilders bleven echter tussen circa 1914 en 1925 in kubistische stijl werken.
• Na circa 1925 zijn nog wel invloeden waarneembaar, maar spreekt men niet meer van kubisme als dominante stroming.
• In de bouwkunst kreeg het kubisme pas in de laatste decennia van de twintigste eeuw bredere betekenis; na circa 1980 zijn kubistische invloeden in architectuur merkbaar.

Voorbeelden en verwanten

• Schilderijen: "Les Demoiselles d'Avignon" (Pablo Picasso), werk van Juan Gris.
• Nederlandse voorbeelden: Piet Mondriaan ("Compositie", 1921) wordt vaak als kubist genoemd; gebouwen van De Stijl en de stoel van Rietveld kunnen als kubistische objecten worden gezien.
• Toegepaste voorbeelden: grafisch ontwerp (bijv. omslag door Jozef Cantré), architectuur (bijv. huis met zwarte Madonna in Praag door Josip Gocar), en objecten geïnspireerd door kostuumtekeningen van Oskar Schlemmer.
• Verwante stromingen: Constructivisme en Deconstructivisme tonen verwantschap in het expressieve, hoekige karakter; Structuralisme en Functionalisme vertonen soms impliciet kubistische kenmerken.